ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ KH ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ 50 χρόνια στον πόλεμο και στην ειρήνη Η διαρκής και επίμονη ανά τους αιώνες αναζήτηση τρόπων αιφνιδιαστικής προσβολής του αντίπαλου οδήγησαν στην εξέλιξη της πολεμικής τέχνης στον ευαίσθητο τομέα που ονομάζεται καταδρομικές επιχειρήσεις. Πρόσφατα γιορτάσθηκαν τα 50 χρόνια από την ίδρυση των Ελληνικών Ειδικών Δυνάμεων, οι οποίες στην πορεία τους σημαδεύθηκαν από την παθολογία του τρόπου συγκρότησής τους. Οι Λόχοι Ορεινών Καταδρομών, οι πρόγονοι των σημερινών Ειδικών Δυνάμεων ήταν τέκνα του ανώμαλου εμφυλιοπολεμικού καθεστώτος που επικράτησε στη χώρα μας και γεννήθηκαν κατά τα πρότυπα των ξένων δυνάμεων, οι οποίες εκείνη την εποχή «έλυναν και έδεναν» στην πατρίδα μας. Εξ αντικειμένου γαλουχημένοι με διχαστικά κηρύγματα αξιοποιήθηκαν για πολλά χρόνια μετά το τέλος του Εμφυλίου Πολέμου για τη νουθέτηση, αν όχι αντιμετώπιση του «εχθρού λαού». Όταν με το πέρασμα του χρόνου οι νεότερες γενιές άρχισαν να ξεπερνούν τις ολέθριες ψυχώσεις, το 1988 η πολιτική ηγεσία... θυμήθηκε ξαφνικά ότι μπορεί οι καταδρομείς να... κάνουν και πραξικοπήματα και προχώρησε στη διάλυση της Μεραρχίας Ειδικών Δυνάμεων κατακερματίζοντας τις μονάδες της. Μια απόφαση με πολύ σκοτεινό και έντονο παρασκήνιο, του οποίου η αναφορά δεν είναι επί του παρόντος σκόπιμη. Πάνω, όμως, που άρχισε να γιατρεύεται μια κατάσταση δημιουργήθηκαν καινούρια προβλήματα κυρίως ως προς το λειτουργικό και επιχειρησιακό σκέλος των καταδρομέων. Σε ένα σύντομο ιστορικό σημείωμα για τα 50 χρόνια των εγχώριων Ειδικών Δυνάμεων δεν είναι φυσικά δυνατόν να αναλυθούν επαρκώς οι δύο παραπάνω παράμετροι. Επειδή όμως, είναι κρίσιμοι και καθοριστικοί για τη γέννηση, ανάπτυξη και εξέλιξη των ελλήνων κομμάντος, δεν είναι δυνατόν να μην αναφερθούν έστω και ως εναύσματα βαθύτερης σκέψης και προβληματισμού για όποιον αναγνώστη ήθελε να ασχοληθεί διεξοδικότερα με το ζήτημα. Στην ελληνική μυθολογία συναντάται η πρώτη καταδρομική ενέργεια ως σύλληψη σχεδίαση και εκτέλεση. Ο Όμηρος παρουσιάζει τον πανούργο βασιλιά της Ιθάκης Οδυσσέα να «σκαρώνει» το Δούρειο Ίππο με στόχο την άλωση της Τροίας. Μέχρι το τέλος του Α' Παγκοσμίου Πολέμου η πολεμική τέχνη έχει καταγράψει αμέτρητες καταδρομικές ενέργειες κυρίως ως αιφνιδιαστική και ανορθόδοξη δράση ατάκτων τμημάτων και όχι με τη μορφή κάποιων συστηματικών αρχών και τη χρήση εξειδικευμένων στρατιωτικών τμημάτων. Στην ελληνική ιστορία οι επιχειρήσεις των Κλεφτών και των Αρματολών κατά των Τούρκων, όπως επίσης και το κίνημα της Εθνικής Αντίστασης κατά την περίοδο της γερμανικής κατοχής συγκαταλέγονται ανάμεσα στις κορυφαίες σελίδες της πρώιμης καταδρομικής δραστηριότητας. Σε διεθνές επίπεδο κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου οι στρατιωτικοί κύκλοι συνειδητοποιώντας τα πλεονεκτήματα των καταδρομών άρχισαν τα πρώτα πειράματα με πρωτοπόρους του Αμερικάνους και τους Ιταλούς. Έως την έναρξη του Β' Παγκόσμιου Πολέμου, (1η Σεπτεμβρίου 1939), σχεδόν κανένας από τους εμπλεκομένους δε διέθετε συγκροτημένες μονάδες καταδρομών και γενικότερα Ειδικές Δυνάμεις, εκτός βεβαίως της Ιταλίας, η οποία είχε την πρώτη επιχειρησιακή «Ειδική Ομάδα Βατραχανθρώπων» και της Σοβιετικής Ένωσης, η οποία είχε εκπαιδεύσει τους πληθυσμούς της για αντάρτικο αγώνα στα μετόπισθεν εναντίον πιθανού εχθρού. Ανάμεσα στις τόσες πολεμικές εφαρμογές του Β' Παγκοσμίου Πολέμου ήταν και οι πρώτες οργανωμένες και εκτελεσμένες από ειδικά οργανωμένα τμήματα καταδρομικές επιχειρήσεις στην ξηρά και τη θάλασσα. Την ίδια εποχή βρισκόταν σε έξαρση το αντιστασιακό κίνημα στις κατεχόμενες από τα στρατεύματα του Αξονα χώρες. Η συμβολή των καταδρομικών επιχειρήσεων στην εξέλιξη του πολέμου είχε ως αποτέλεσμα την επεξεργασία και καθιέρωση σε παγκόσμια κλίμακα συγκεκριμένης τακτικής και τεχνικής τόσο στον τομέα των καταδρομικών, όσο και σε αυτόν των ειδικών επιχειρήσεων. Μετά το τέλος του Πολέμου η μια μετά την άλλη όλες οι χώρες προχώρησαν στην συγκρότηση και εκπαίδευση Ειδικών Δυνάμεων με στόχο τη σχεδίαση και διεξαγωγή αντίστοιχων επιχειρήσεων. Ο πρόδρομος των ελληνικών μονάδων καταδρομέων ήταν ο «Ιερός Λόχος», που ιδρύθηκε στην Αίγυπτο με διοικητή τον συνταγματάρχη Χριστόδουλο Τσιγάντε, εγκαταστάθηκε το Νοέμβριο του 1942 στο Καμπρίτ και άρχισε στο στρατόπεδο της βρετανικής S.A.S. να εκπαιδεύεται για την εκτέλεση καταδρομικών ενεργειών στα μετόπισθεν των δυνάμεων του Αξονα. Το πρώτο τμήμα του «Ιερού Λόχου» που έλαβε μέρος σε επιχειρήσεις ήταν ομάδα 8 ανδρών με επικεφαλής τον αντισμήναρχο Γ. Αλεξανδρή, η οποία τη Β' μοίρα του συντάγματος της S.A.S. έδρασε από τις 17 Νοεμβρίου 1942 έως τις 27 Ιανουαρίου 1943 στα μετόπισθεν των γεμανοϊταλικών στρατευμάτων στην Κυρηναϊκή. Ένα άλλο τμήμα από 60 Ιερολοχίτες ξεκίνησε στις 4 Δεκεμβρίου 1942 για παρόμοιες επιχειρήσεις στη Βεγγάζη, οι οποίες, όμως, τελικά ματαιώθηκαν λόγω της ταχείας προέλασης της 8ης βρετανικής στρατειάς προς τα δυτικά. Στις 10 Μαρτίου 1943 στην περιοχή Κσαρ Ριλάν δόθηκε η πρώτη ουσιαστική μάχη ανάμεσα στα εκεί αμυνόμενα γαλλοελληνικά τμήματα και σε μια ισχυρή μηχανοκίνητη φάλαγγα που τους επιτέθηκε. Η εχθρική δύναμη αναχαιτίσθηκε τελικά. Ύστερα από συμμετοχή σε διάφορες επιχειρήσεις ο «Ιερός Λόχος» διατάχθηκε να επιστρέψει στην Αίγυπτο τερματίζοντας τη δράση του στις μάχες της Τυνησίας. Από το Μάιο έως τον Οκτώβριο του 1943 ο «Ιερός Λόχος» έφθασε τους 314 άνδρες, παρέμεινε στην Παλαιστίνη, εκπαιδεύτηκε σε διάφορα στρατόπεδα στα πλωτά μέσα και τα αλεξίπτωτα και ανασυγκροτήθηκε προκειμένου να αναλάβει την εκτέλεση αποβατικών και αεραποβατικών αποστολών στο Αιγαίο Πέλαγος. Δύο περίπου μήνες μετά τη συνθηκολόγηση της Ιταλίας, στις 9 Σεπτέμβριου 1943 μεταφέρθηκε στη Σάμο σε δυο κλιμάκια, το ένα με πλοία και το άλλο έπεσε αλεξίπτωτα. Οι Βρετανοί καταλαμβάνουν τα Δωδεκάνησα αλλά μετά την αποτυχία τους στην επιχείρηση «διάνοιξης του Αιγαίου» μέχρι τη Μαύρη Θάλασσα και την άρνηση της Τουρκίας να εισέλθει στον πόλεμο, τα συμμαχικά στρατεύματα εγκατέλειψαν τα Δωδεκάνησα και ο «Ιερός Λόχος» οδηγείται μέσω Τουρκίας στην Αίγυπτο και την Παλαιστίνη στις 19 Νοεμβρίου 1943. Συνεχίζει την εκπαίδευση στα πλωτά μέσα και στις αναρριχήσεις μέχρι το τέλος του Ιανουαρίου 1944 με στόχο την απόβασή του στην κατεχόμενη Ελλάδα. Το Φεβρουάριο του 1944 τέθηκε υπό τη διοίκηση της βρετανικής δύναμης καταδρομών. Στις 7 Φεβρουαρίου ένα τμήμα αναχώρησε για καταδρομικές αποστολές στο Βόρειο Αιγαίο Πέλαγος και το δεύτερο εγκαταστάθηκε από το Μάιο του ίδιου έτους στα Δωδεκάνησα. Τον Απρίλο του 1944 με διαταγή του υπουργείου Στρατιωτικών ο «Ιερός Λόχος» αναπτύχθηκε σε σύνταγμα 1.000 ανδρών και υπέστη τις αναγκαίες τροποποιήσεις στη δομή του. Μέχρι την απελευθέρωση της Ελλάδας 12 Οκτωβρίου 1944 τμήματα του «Ιερού Λόχου» εξετέλεσαν αρκετές καταδρομικές επιχειρήσεις στο Αιγαίο πέλαγος. Από την ίδρυσή του μέχρι το τέλος των επιχειρήσεων στα Δωδεκάνησα ο «Ιερός Λόχος» είχε 25 νεκρούς (16 αξιωματικούς και 9 οπλίτες), 3 εξαφανισθέντες, 56 τραυματίες (28 αξιωματικούς και 28 οπλίτες) και 29 αιχμαλώτους. Η τελευταία πράξη της σύντομης ιστορίας του ήταν η παρασημοφόρηση της σημαίας του στις 22 Ιουνίου 1945 σε τελετή που έγινε στην Αθήνα στο πεδίο του Αρεως. Οι 40 Λ.Ο.Κ. Τον Αύγουστο του 1945 ο συνταγματάρχης Ανδρέας Καλλίνσκης πρότεινε στη στρατιωτική ηγεσία τη συγκρότηση δύναμης καταδορμών κατά τα βρετανικά πρότυπα. H πρότασή του έγινε δεκτή αλλά δεν είχε συνέχεια. Ύστερα από ένα χρόνο και ενώ εμαίνετο ο Εμφύλιος Πόλεμος υποβάλλει νέα εισήγηση για τη συγκρότηση Λόχων Ορεινών Καταδρομών. Στις 19 Δεκεμβρίου 1946 εκδίδεται η διαταγή για τη συγκρότηση 40 ΛΟΚ του ελληνικού στρατού, με δύναμη 4 αξιωματικών και 59 οπλιτών ο καθένας, οι οποίοι εκπαιδεύτηκαν για 40 μέρες και έλαβαν μέρος είτε ως ανεξάρτητα τμήματα είτε σε συνεργασία με το στρατό στον Εμφύλιο Πόλεμο, πάντα υπό τη διοίκηση του Καλλίνσκη ο οποίος προήχθη σε υποστράτηγο. Οι ΛΟΚ οργανώθηκαν ως εξής: 10 στην περιοχή ευθύνης του πρώτου σώματος στρατού, 15 σε αυτή του δεύτερου και 15 στο τρίτο σώμα στρατού. Έπειτα από τρίμηνη δραστηριότητα εκτιμήθηκε ότι λόγω της ελλιπούς εκπαίδευσης δεν απέδωσαν, και έτσι το ΓΕΣ με εισήγηση του Καλλίνσκη αποφασίζει να τους διαλύσει εκτός από 4 της περιοχής ευθύνης του τρίτου σώματος στρατού των οποίων η δράση κρίθηκε ως ικανοποιητική. Το Μάρτιο του 1947 το ΓΕΣ απεδέχθη τις νέες προτάσεις Καλλίνσκη και έτσι συγκροτήθηκε διαδοχικά: το Μάρτιο του 1947 η υποδιεύθυνση μονάδων καταδρομών ως αρμόδιο επιτελικό όργανο για τα θέματα οργάνωσης, εκπαίδευσης και τακτικής των μονάδων καταδρομών, όπως επίσης και 20 νέοι ΛΟΚ με έδρα το Χαϊδάρι.Τον Απρίλιο του 1947 το Κέντρο Εκπαίδευσης Μονάδων Καταδρομών εγκθίσταται στη Βουλιαγμένη Αττικής. Από το Μάιο του 1947 οι 20 ΛΟΚ, χωρίς να ολοκληρώσουν την εκπαίδευσή τους, οδηγήθηκαν στις επιχειρήσεις. Το ΓΕΣ αποφάσισε να συγκροτήσει 20 ακόμα ΛΟΚ καθώς επίσης και τις πρώτες ενιαίες διοικήσεις μονάδων καταδρομών. Στις 19 Ιουνίου 1947 άρχισε στο Κέντρο Εκπαίδευσης Μονάδων Καταδρομών η συγκρότηση 3 διοικήσεων καταδρομών. Στις 20 Ιουνίου 1947 εκδίδεται το πρώτο σχέδιο για τις γενικές κατευθύνσεις οργάνωσης και χρησιμοποίησης δυνάμεων καταδρομών. Μέχρι το Φεβρουάριο του 1948 λαμβάνει χώρα νέα αναδιοργάνωση των υπαρχουσών δυνάμεων καταδρομών. Μια ακόμα ανασυγκρότηση γίνεται μετά τη λήξη του Εμφυλίου Πολέμου. Από το 1951 μέχρι σήμερα, η δομή και οργάνωση των Μονάδων Καταδρομών πέρασε από διάφορες φάσεις μέχρι να καταλήξουν στην παρούσα μορφή τους, όπως φαίνεται και στο δημοσιευόμενο σε διπλανές στήλες χρονολόγιο. Από τη φύση τους οι Ειδικές Δυνάμεις απαιτούσαν από κάθε πλευρά πάντα άρτια και ρεαλιστική τόσο βασική όσο πρωτίστως ειδική εκπαίδευση του προσωπικού, το οποίο προέρχεται απο εθελοντές επιλεγμένους με αυστηρά κριτήρια νοημοσύνης, ψυχικών και σωματικών ικανοτήτων.Τα βασικά εκπαιδευτικά στάδια ήταν από την πρώτη στιγμή: διαβίωση και στον αγώνα σε ιδιαίτερα σκληρές ορεινές συνθήκες, αναρριχήσεις, διέλευση υδάτινων κωλυμάτων, εξαντλητικές πορείες σε μεγάλες αποστάσεις επί ανωμάλου εδάφους, διαβίωση στα χιόνια, κ.λπ. Εθισμός στις ταχείες αερομεταφορές, εξοικείωση με το υγρό στοιχείο, εκτέλεση πάσης φύσεως δολιοφθορών. Απόκτηση εμπειρίας σε εξειδικευμένα αντικείμενα, αλεξίπτωτα, χιονοδρομίες, αμφίβιες καταδρομές, ανορθόδοξο πόλεμο, κ.ά. Σήμερα το σύνολο των Ειδικών Δυνάμεων αποτελείται: από τη Διεύθυνση Ειδικών Δυνάμεων υπαγομένη στο ΓΕΣ, την ταξιαρχία πεζοναυτών και τα συντάγματα καταδρομών, αλεξιπτωτιστών και αμφίβιων καταδρομών. Τις μοίρες καταδρομών, αλεξιπτωτιστών, αμφίβιων καταδρομών και τα τάγματα πεζοναυτών, τις διάφορες μονάδες υποστήριξης μάχης και διοικητικής μέριμνας, τα κέντρα και τις σχολές βασικής και ειδικής εκπαίδευσης του προσωπικού, αξιωματικών και οπλιτών. Με την ευκαιρία της επετείου των 50 χρόνων από την ίδρυση των ειδικών δυνάμεων στη χώρα μας έγιναν γιορταστικές εκδηλώσεις στο κέντρο εκπαίδευσης στο Μεγάλο Πεύκο οι οποίες περιλάμβαναν και επιδείξεις καταδρομικών ενεργειών. Το ζήτημα βέβαια είναι κατά πόσο πέρα από την υπόμνηση του ιστορικού γεγονότος η πολιτική και σε δεύτερο βαθμό η στρατιωτική ηγεσία έχουν αποφασίσει να προχωρήσουν στη διόρθωση ημαρτημένων, όπως για παράδειγμα της διάλυσης της Μεραρχίας των Ειδικών Δυνάμεων. Φαίνεται ότι στα πλαίσια της ριζικής αναδιάρθρωσης του στρατού ξηράς με τη συγκρότηση μικρότερων, πιο ευέλικτων και ταχύτερα μεταφερομένων δυνάμεων αντιμετωπίζεται το υπάρχον κενό, δημιουργείται στις νέες συνθήκες το ποιοτικό ισοδύναμο της Μεραρχίας Ειδικών Δυνάμεων. Ηλίας Καπετανάκης – Ευχαριστούμε τη Διεύθυνση Ειδικών Δυνάμεων για το φωτογραφικό υλικό ιστορικό και σύγχρονο που έθεσε στη διάθεσή μας για την εικονογράφηση του παρόντος αφιερώματος. – Ιστορικά στοιχεία αντλήθησαν από την ομιλία στο Πολεμικό Μουσείο του αντιστρατήγου ε.α Χρ. Φωτόπουλου, Επιτίμου Γενικού Επιθεωρητού Στρατού. ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ 19 Δεκεμβρίου 1946: - Ίδρυση των πρώτων 40 ΛΟΚ. Μάρτιος 1947: - Διάλυση και αναδιοργάνωση των ΛΟΚ. 20 Ιουνίου 1947: - Οι πρώτες γενικές αρχές για την οργάνωση και αξιοποίηση των δυνάμεων καταδρομών. 1951: - Νέα ανασυγκρότηση των δυνάμεων καταδρομών. Μάιος 1955: - Λειτουγρεί πρώτη φορά η σχολή Αλεξιπτωτιστών. 1956: - Το ΚΕΜΚ από τη Βουλιαγμένη στη Νέα Πέραμο Αττικής. 1957: - Διάλυση της Διεύθυνσης Δυνάμεων Καταδρομών και Διοίκησης Δυνάμεων Καταδρομών και ίδρυση της Διοίκησης Καταδρομών στο ΓΕΣ όπως επίσης και ενός Τακτικού Επιτελείου Δυνάμεων Καταδρομών με έδρα τη Θεσσαλονίκη. 1959: - Αναδιοργάνωση των μοιρών καταδρομών και συγκρότηση Ειδικού Τμήματος Αλεξιπτωτιστών. 1961: - Οργάνωση και λειτουργία Κέντρου Εκπαίδευσης Ορεινού Αγώνα στον Όλυμπο. 1962: - Μετονομασία του 1ου Τακτικού Επιτελείου Δυνάμεων Καταδρομών σε 1η Τακτική Διοίκηση Δυνάμεων Καταδρομών. 1963: - Αναδιοργάνωση της σχολής αλεξιπτωτιστών. 1965: - Συγκρότηση της 1ης και 2ης Μοιρών Αλεξιπτωτιστών. 1967: - Δημιουργία του 1ου Συντάγματος Καταδρομών και του 2ου Συντάγματος Αλεξιπτωτιστών με τη μετονομασία υπαρχουσών μονάδων. 1968: - Συγκρότηση της Α' μοίρας καταδρομών. 1976: - Ένταξη στη Διοίκηση Καταδρομών του 32ου Συντάγματος Πεζοναυτών με έδρα το Βόλο. 1978: - Διαχωρισμός της Διοίκησης Καταδρομών σε Διεύθυνση Ειδικών Δυνάμεων στο ΓΕΣ και σε 3η Μεραρχία Ειδικών Δυνάμεων με ταυτόχρονη μετονομασία όλων των τότε συγκροτημάτων και μονάδων σε Ειδικές Δυνάμεις. 1988: - Διάλυση της Μεραρχίας Ειδικών Δυνάμεων και συγκρότηση της 32ας ταξιαρχίας Πεζοναυτών και του 13ου Συντάγματος Αμφίβιων Καταδρομών. Λεζάντες Η διαταγή για τη συγκρότηση των 40 ΛΟΚ μεσούντος του Εμφυλίου Πολέμου. Οι Ελληνικές Ειδικές Δυνάμεις σήμερα, φωτογραφικά στιγμιότυπα από την επίδειξη στο Μεγάλο Πεύκο στο κέντρο εκπαίδευσης των καταδρομών: 1. Καταρρίχηση από ελικόπτερο. 2. «Γλιστρώντας» στο κενό κυριολεκτικά πάνω σε τεντωμένο σχοινί. 3. Ελεύθερη πτώση ακριβείας με αλεξίπτωτο. 4. Ρίψη αλεξιπτωτιστών σταθερού ιμάντα από ελικόπτερο Chinook. 5. Εικονική επίθεση βατραχανθρώπων κατά παράκτιων εκγαταστάσεων. O συνταγματάρχης Ανδρέας Καλλίνσκης, ιδρυτής των σύγχρονων Ειδικών Δυνάμεων.