FORUM OKT 93 H ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ ΣΤΗ ΧΑΡΑΥΓΗ TOY 21ου ΑΙΩΝΑ Το τέλος του ψυχρού πολέμου σήμανε την έναρξη μιας νέας εποχής που κανείς ακόμα δεν μπορεί να την χαρακτηρίσει με ακρίβεια. Οι αρχικοί ενθουσιασμοί έδωσαν τη θέση τους στη συνέχεια σε αβεβαιότητες και ανασφάλειες. Ποταμοί μελάνης έχουν κιόλας χυθεί από τους πάσης φύσεως αναλυτές για τις νέες πραγματικότητες και τις προβλεπόμενες εξελίξεις. Κι όμως, η καθημερινή πραγματικότητα διαψεύδει πανηγυρικά τα όνειρά μας αμέσως μετά την πτώση του τείχους του Βερολίνου. Το ξύπνημα των κοιμισμένων εθνικισμών έχει προκαλέσει κιόλας βίαιες διασπάσεις ομοσπονδιακών κρατών _εις τα εξ ων συνετέθησαν_. O Τρίτος Κόσμος διαχειρίζεται τη φτώχεια του και την πείνα του διαμαρτυρόμενος διαρκώς για την αδιαφορία των _πλουσίων_, οι οποίοι με τη σειρά τους αντιμετωπίζουν άλλα πολυσύνθετα προβλήματα. Σ_ αυτό το διαρκώς μεταβαλλόμενο σκηνικό, η χώρα μας περπατάει καθημερινά επάνω σ_ ένα τεντωμένο σκοινί προσέχοντας να μην πέσει, στριμωγμένη μεταξύ των τεραστίων δημοσιονομικών της ελλειμμάτων και των προβληματικών της σχέσεων τόσο με τους Βαλκάνιους γείτονες όσο και με τους Ευρωπαίους εταίρους. Παρά τις καταβαλλόμενες προσπάθειες οι προοπτικές δεν είναι ευδιάκριτες. Πολλοί από μας διερωτώνται αν πράγματι είμαστε ικανοί να κάνουμε κάποια μεγάλα βήματα προς τα εμπρός, ή είμαστε καταδικασμένοι να χάσουμε οριστικά το τρένο της ανάπτυξης και να επανέλθουμε στα _τριτοκοσμικά_ πλαίσια του παρελθόντος. O πολιτικός κόσμος της χώρας μας ελάχιστα έχει ασχοληθεί με τις κοσμογονικές αλλαγές που συντελούνται στον πλανήτη μας. Υπάρχουν φόβοι ότι και οι αλλαγές που σημειώνονται μέσα στη χώρα μας δε γίνονται καλά καλά αντιληπτές. Ορισμένες εξαιρέσεις πολιτικών ανδρών επιβεβαιώνουν τον κανόνα της συντριπτικής πλειοψηφίας. O Τύπος από την πλευρά του λειτουργεί σαν μια _φωνή συνειδήσεως_, υπενθυμίζοντας στην εξουσία και στην κοινωνία ορισμένες δυσάρεστες αλήθειες. Όταν η _ΠΤΗΣΗ_ άρχισε να ασχολείται, το 1979, με τα αμυντικά μας προβλήματα, η γνώση και ο προβληματισμός γύρω απ_ αυτά περιορίζονταν σε λίγους ανθρώπους - πολιτικούς, στρατιωτικούς και διπλωμάτες. H ελληνική κοινωνία ζούσε με κάπως παρωχημένες αντιλήψεις για βασικά προβλήματα ασφαλείας. Σήμερα, ένα αξιόλογο και ευρύ ελληνικό κοινό έχει αφομοιώσει κάποιες στοιχειώδεις έννοιες για τα θέματα αυτά και τολμάει να εκφράσει τη γνώμη του, κάτι που μπορεί να θεωρηθεί ιδιαίτερα θετικό επίτευγμα για τον ελληνισμό. Θα πρέπει όμως σήμερα να δεχθούμε ότι, το τέλος της ψυχροπολεμικής εποχής, έφερε κοσμογονικές αλλαγές στα αμυντικά δόγματα. Από τη στρατιωτική αντιπαράθεση των δύο συνασπισμών περάσαμε στον πολυσύνθετο ανταγωνισμό _όλων εναντίον όλων_. Οι _μάχες_ κερδίζονται πια στα τραπέζια των διαπραγματεύσεων και στις καθημερινές πολυσχιδείς επαφές των λαών και των πολιτισμών μεταξύ τους. Αν χαθούν πολλές τέτοιες καθημερινές _μάχες_, μπορεί να χαθεί και κάποιος _πόλεμος_. Τότε ίσως μπορεί να χρειασθεί να καταφύγουμε στα όπλα που έχουμε αποθηκευμένα. Τότε όμως θα είναι αργά_ H πρόοδος του κάθε λαού εξαρτάται πλέον από την ικανότητά του να αντιλαμβάνεται ανά πάσα στιγμή τις διεθνείς εξελίξεις και να τις εκμεταλλεύεται κατάλληλα. Αν δηλαδή έχει _μάτια, αυτιά και φωνή_ εκεί που πρέπει και όταν πρέπει, θα λέγαμε σε απλά ελληνικά. Αν έχει ικανή διπλωματική υπηρεσία, θα έλεγε κάποιος ειδικός αναλυτής. Συνηθίζουμε να πιστεύουμε ότι η Τουρκία έχει εξαίρετη εξωτερική πολιτική, εμπνευσμένη από το Βυζάντιο, πολύ καλύτερη από τη δική μας. Το ενδιαφέρον είναι ότι και οι Τούρκοι πιστεύουν ακριβώς το ίδιο, ότι δηλαδή η ελληνική εξωτερική πολιτική είναι έξοχη, αφού έχει πάντα επιτύχει καλύτερα αποτελέσματα σε σχέση με τις δικές τους προσπάθειες. H αλήθεια είναι ολωσδιόλου διαφορετική. H τουρκική εξωτερική πολιτική είναι αποτελεσματική για τους εξής λόγους: 1. H πολιτική και η στρατιωτική ηγεσία ανεξαρτήτως κομμάτων και προσώπων, έχουν χαράξει και ακολουθούν σταθερούς άξονες εξωτερικής πολιτικής, οι οποίοι δεν αλλάζουν με την εναλλαγή κυβερνήσεων. 2. Το οθωμανικό αυτοκρατορικό παρελθόν αποτελεί συχνά πηγή εμπνεύσεως και υπερηφάνειας. 3. Τα επαγγελματικά στελέχη διαμορφώσεως και ασκήσεως της πολιτικής αυτής επιλέγονται και σταδιοδρομούν αξιοκρατικά. Ποτέ δε θίγονται από τις αλλαγές κυβερνήσεων. O ετήσιος προϋπολογισμός του υπουργείου Εξωτερικών ανέρχεται στο 5% του συνολικού προϋπολογισμού της Τουρκίας. Αν τώρα δεν επιτυγχάνονται γρήγορα τα αποτελέσματα που επιδιώκουν οι γείτονές μας, τούτο ίσως να οφείλεται σε άλλους παράγοντες που δρουν συγχρόνως, χωρίς σε τίποτε να μειώνεται η αξιόλογη προσπάθειά τους, η οποία έχει διαπιστωθεί ότι αργά ή γρήγορα θα φέρει κάποια αποτελέσματα. Για να πάρετε μια ιδέα για την οικονομική βάση που στηρίζει την τουρκική εξωτερική πολιτική, σας δίνουμε το ακόλουθο παράδειγμα: στη διάρκεια των δύο χρόνων της τελευταία πρωθυπουργίας Ντεμιρέλ, η Τουρκία χορήγησε, ως οικονομική βοήθεια, 260 εκατομμύρια δολάρια στο Αζερμπαϊτζάν, 10 εκατομμύρια στο Μαχιτζεβάν (θύλακα των Αζέρων μέσα στην Αρμενία), 250 εκατομμύρια στο Ουζμπεκιστάν, 200 εκατομμύρια στο Καζαχστάν και άλλα 750 εκατομμύρια στις υπόλοιπες Ασιατικές Δημοκρατίες που ανήκαν παλιότερα στη Σοβιετική Ένωση. Το σύνολο της βοήθειας αυτής ανέρχεται σε 1,47 δισεκατομμύρια δολάρια και σ_ αυτό δεν υπολογίζεται η βοήθεια σε είδος (τρόφιμα, όπλα, κ.ά.). Στην άλλη πλευρά του λόφου βρίσκεται η δική μας εξωτερική πολιτική, άστατη και μεταβαλλόμενη από κάθε νέα κυβέρνηση, που γκρεμίζει αμέσως ό,τι χτίστηκε από την προηγούμενη. Συχνά διαβάζουμε στις εφημερίδες για _διώξεις_ διπλωματών που δεν είναι αρεστοί σε κάποια κυβέρνηση και _τιμωρούνται_ μετατειθέμενοι σε θέσεις _β' διαλογής_. Αυτονόητο είναι ότι δημιουργούνται πικρίες και αισθήματα ρεβανσισμού. Αφιερώνουμε στο υπουργείο Εξωτερικών μόνο το 0,70% του ετήσιου προϋπολογισμού μας και παρ_ όλα αυτά έχουμε συχνά το θράσος να θέτουμε ερωτήματα του τύπου _τι κάνει το υπουργείο Εξωτερικών_, όταν οι διεθνείς εξελίξεις είναι δυσάρεστες για την Ελλάδα. Για πολλά πολλά χρόνια σπείραμε ανέμους. Τώρα έχουν ανοίξει οι ασκοί του Αιόλου και θα θερίσουμε θύελλες. Σε συζητήσεις με ορισμένους διπλωμάτες, ακούγεται πάντα ο εξής αφορισμός: _Από εδώ και _μπρος μπορεί να συμβούν πολλά καλά στον τόπο. Μην ψάξετε σε μας για να βρείτε τους υπεύθυνους_. Είναι εύκολα κατανοητό ότι δεν έχουμε επενδύσει ως κοινωνία σχεδόν τίποτε στην εξωτερική μας πολιτική και συνεπώς δεν πρέπει και να περιμένουμε τίποτε απ_ αυτήν. Οι διπλωμάτες μας δε θέλουν να επωμισθούν ευθύνες που δεν τους ανήκουν. Παρακολουθούν καθημερινά τις διεθνείς εξελίξεις μέσα και έξω από την Ελλάδα. Ζουν το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους έξω από τα ελληνικά σύνορα και εργάζονται συνεχώς πέρα από το δημοσιοϋπαλληλικό ωράριο για την προστασία των ελληνικών συμφερόντων. Δρουν συχνά σε περιβάλλον αφιλόξενο, όχι μόνο από την άποψη των βιοτικών συνθηκών, αλλά κυρίως διότι η αντιμετώπισή τους στη χώρα όπου είναι διαπιστευμένοι εξαρτάται από το επίπεδο των σχέσεων με την Ελλάδα. Είναι υποχρεωμένοι συγχρόνως να μεριμνούν για την τήρηση των δαιδαλωδών γραφειοκρατικών διαδικασιών της διοικήσεώς μας και να συνδιαλέγονται με πολιτικούς, ανώτατα στελέχη της διοικήσεως της χώρας όπου υπηρετούν, ανθρώπους του πνεύματος, κ.ά. Συχνά καλούνται να αναπληρώσουν την τραγική ανεπάρκεια πολλών ελληνικών δημοσίων υπηρεσιών και αλλάζουν από τη μια στιγμή στην άλλη το καπέλο του προξένου με τα καπέλα του στρατιωτικού ή μορφωτικού ακολούθου, ή ακόμη του εμπορικού συμβούλου ή του συμβούλου Τύπου. Είναι, με μια κουβέντα, _μπεχληβάνηδες_ και αμείβονται πολύ λιγότερο απ_ ό,τι πιστεύουμε, πολύ λιγότερο από τους διπλωμάτες των υπολοίπων χωρών της Κοινότητας. Ακόμη και οι Πορτογάλοι διπλωμάτες αμείβονται πολύ καλύτερα από τους δικούς μας. Από αυτούς τους ανθρώπους, που έχουν κάποια πνευματικά εφόδια και κάποιες γνώσεις, αλλά το κυριότερο, κάποιο μεράκι και κάποια μεγάλη αγάπη για την Ελλάδα, και που εργάζονται πολλές φορές χωρίς τα απαραίτητα υλικά μέσα, περιμένει ο ελληνικός λαός να διασφαλίσουν καθημερινά τα συμφέροντά μας στα πέρατα της υφηλίου. Κι αν κάποια στιγμή τους χρειαστούμε και δε μας εξυπηρετήσουν όσο θα θέλαμε, είμαστε έτοιμοι να καταφύγουμε σε φθηνά σχόλια του τύπου _αυτοί πάνε μόνο στις δεξιώσεις_. Διερωτώμαστε αν κανείς από όσους τους κατηγορούν για ψύλλου πήδημα έχει ζητήσει από το βουλευτή _του_, όχι κάποιο ρουσφετάκι, αλλά μια κοινοβουλευτική παρέμβαση για την οικονομική στήριξη του υπουργείου Εξωτερικών. Γνωρίζουμε άραγε ότι οι άνθρωποι αυτοί πρέπει να μπορούν να εργάζονται απερίσπαστοι από βιοτικές σκοτούρες για να είναι ανά πάσα στιγμή έτοιμοι να αποδώσουν το μέγιστο των δυνατοτήτων τους; Μα, θα ισχυρισθείτε: στη σημερινή εποχή, με τόσα μέσα επικοινωνίας τι τους χρειαζόμαστε τους διπλωμάτες; Οι ηγέτες επικοινωνούν με το τηλέφωνο και εμείς μαθαίνουμε τα νέα από το CNN. Φοβόμαστε ότι θα απογοητευθείτε: ο διπλωμάτης είναι συγχρόνως, επαγγελματίας της εξωτερικής πολιτικής, διαπραγματευτής, εμπειρογνώμων διεθνούς δικαίου, εκπρόσωπος της γραφειοκρατίας της χώρας του (και τοποτηρητής της), εξωτερικός ανταποκριτής, υπεύθυνος δημοσίων σχέσεων, ληξίαρχος, δήμαρχος για πολιτικούς γάμους, διαχειριστής του δημοσίου χρήματος και άλλα πολλά. H διπλωματία δεν είναι επιστήμη, αλλά τέχνη που τη μαθαίνει κανείς σιγά-σιγά με επίπονη προσπάθεια και άσκηση. Το διπλωματικό στέλεχος σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης είναι ανεκτίμητο, αν έχει διαμορφωθεί καλά και έχει κίνητρα για δουλειά. Ένας άλλος μύθος που υπάρχει ακόμη είναι ότι για την καριέρα του υπουργείου Εξωτερικών προορίζονται όσοι έχουν κάποια περιουσία ή_ έχουν παντρευτεί πολύφερνη νύφη. Κάποτε αυτό ήταν απαραίτητο γιατί και τότε οι μισθοί ήσαν τραγικά χαμηλοί. Με τα χρόνια όμως αυξήθηκε σταδιακά ο αριθμός των κρατών όπου η Ελλάδα έπρεπε να διατηρεί Πρεσβείες και Προξενεία, καθώς και_ ο αριθμός των διεθνών προβλημάτων που αφορούν τη χώρα μας. Κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες η παγκόσμια κοινότητα εξελίσσει όλο και περισσότερους δεσμούς αλληλοεξαρτήσεως και συνεπώς, όπως είπαμε και παραπάνω, οι _μάχες_ δίνονται πολλές φορές στα κλιματιζόμενα κτίρια των διεθνών οργανισμών και όχι στα κακοτράχαλα βουνά, στους ωκεανούς, ή στους αιθέρες. Ήταν πια φανερό ότι ο αριθμός των διπλωματών έπρεπε να αυξηθεί και ότι έπρεπε να επιλεγούν οι καλύτεροι και όχι οι πλουσιότεροι. Είναι αλήθεια ότι, την τελευταία τριακονταετία, η διπλωματική ιεραρχία του υπουργείου Εξωτερικών έχει προσελκύσει αξιόλογο αριθμό ταλαντούχων ανθρώπων που έχουν εξελιχθεί σε άριστους διπλωμάτες. Ορισμένοι μάλιστα _έγραψαν και ιστορία_. Φαίνεται όμως ότι οι χαμηλοί μισθοί που προσφέρονται, παρά κάποιες περιθωριακές αυξήσεις που δόθηκαν τα τελευταία χρόνια, λειτουργούν πλέον ως σοβαρό αντικίνητρο για την προσέλκυση ικανών ανθρώπων στο επάγγελμα. Στις τελευταίες εξετάσεις για την εισαγωγή 20 νέων Ακολούθων Πρεσβείας που οργανώθηκαν τον περασμένο Ιούνιο υπέβαλαν αιτήσεις συμμετοχής 140 υποψήφιοι, εμφανίσθηκαν 54 και πέτυχαν τελικά μόνο 2 (!). Τα συμπεράσματα βγάλτε τα μόνοι σας! _Π_ Χωρίς ισορροπία δυνάμεων H ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗ του _ανατολικού μπλοκ_ και των καθεστώτων του _υπαρκτού σοσιαλισμού_ βρίσκεται πλέον μερικά χρόνια πίσω μας, αλλά παρ_ όλα αυτά, πολλά πράγματα εξακολουθούν να απομυθοποιούνται και πολλές πικρές αλήθειες να αποκαλύπτονται. Και δυστυχώς αυτά δεν βρίσκονται μόνον από την πλευρά των ηττημένων του ψυχρού πολέμου, αλλά και από την πλευρά των νικητών και αυτό είναι το πιο δυσάρεστο για όλους μας. Πολύ περισσότερο, αφού η διάλυση του ανατολικού μπλοκ, αλλά και της υπερδύναμης που αποτελούσε τη βάση του, της ΕΣΣΔ, άφησε ένα τεράστιο κενό που διέλυσε την ισορροπία δυνάμεων στον πλανήτη μας. Κι αυτό αποδεικνύεται καταστροφικό για όλους, κυρίως όμως για τις μικρότερες χώρες, που ανακαλύπτουν ότι έχουν τώρα πολύ λιγότερα περιθώρια ελιγμών και ανεξάρτητης πολιτικής απ_ ότι πριν, άσχετα με το καθεστώς που έχουν και τις συμμαχίες στις οποίες ανήκουν. H, μοναδική πλέον, πέραν του Ατλαντικού υπερδύναμη, έχοντας εξουδετερώσει τον μοναδικό αντίπαλό της, αποδεικνύεται τόσο αδίστακτη στην πολιτική της και τόσο αντιδημοκρατική στις επιλογές της, όσο κανείς δεν θα μπορούσε να φανταστεί ότι θα γινόταν, ούτε στις πιο μαύρες στιγμές της ιστορίας της. Τα πρόσφατα γεγονότα στη Ρωσία αποδεικνύουν αυτές τις ανησυχητικές τάσεις, τις οποίες δυστυχώς ακολουθούν πειθήνια και οι περισσότεροι Ευρωπαίοι, ακόμα και οι πιο ισχυροί. Και επιβεβαιώνουν πόσο επικίνδυνο είναι να διοικείται μία υπερδύναμη όχι από έμπειρους ηγέτες, αλλά από μετριότητες: πολιτικούς με βασικά προσόντα τη φωτογένεια και το γεγονός ότι δεν είναι διαζευγμένοι, πίσω από τους οποίους κρύβονται αδιαφανή συμφέροντα. Όχι πως δεν είχε ήδη υπάρξει και στο παρελθόν απομυθοποίηση της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής - θυμηθείτε π.χ. το φιάσκο στον Κόλπο των Χοίρων, την ήττα στο Βιετνάμ, την κατάρρευση του Σάχη στο Ιράν κ.λπ. Αλλά το να παίζεις επικίνδυνα παιχνίδια σε μια μεγάλη πυρηνική δύναμη σαν τη Ρωσία είναι σαν να παίζεις ρώσικη ρουλέτα μ_ ένα τεράστιο όπλο στραμμένο εναντίον ολόκληρου του πλανήτη. Από τη δική μας οπτική σκοπιά -και πιστεύουμε και από τη σκοπιά οποιουδήποτε σκεπτόμενου ανθρώπου που πιστεύει πως η αλήθεια είναι μία και δεν εξαρτάται από _τις υπάρχουσες συνθήκες_- αυτό που συνέβη στη Ρωσία είναι πολύ απλό να ερμηνευθεί. O κ. Γιέλτσιν διαπίστωσε ότι υπήρχαν αντιδράσεις στην πολιτική του, κάτι απόλυτα φυσιολογικό σε μια δημοκρατία σαν αυτή που υποτίθεται ότι ευαγγελίζεται, κι επειδή το -εκλεγμένο σε ελεύθερες εκλογές για όσους δεν θυμούνται- κοινοβούλιο αντιδρούσε σε κάποιες αποφάσεις του, κατέφυγε σε πραξικόπημα. H αυθαίρετη διάλυση ενός κοινοβουλίου εκλεγμένου κάτω από τις ίδιες ακριβώς συνθήκες που εκλέχθηκε και ο ίδιος ο πρόεδρος και η... απόλυση του αντιπροέδρου που εκλέχθηκε με το δικό του ψηφοδέλτιο (φαντάζεστε τον πρόεδρο των ΗΠΑ να απολύει τον αντιπρόεδρό του!) θα θεωρούνταν πραξικόπημα σε οποιαδήποτε δυτική δημοκρατία, άσχετα με τις πολιτικές πεποιθήσεις και επιδιώξεις των συντελεστών του δράματος. Από εκεί και πέρα οι εξελίξεις ήταν αναπόφευκτες. Όταν πραξικοπηματικά διαλύεις τη Βουλή και μετά την περικυκλώνεις με στρατό, κόβεις το ηλεκτρικό και τα τηλέφωνα και εμποδίζεις την είσοδο οποιουδήποτε, αυτό είναι άσκηση βίας και είναι φυσικό να υπάρξει βίαιη αντίδραση. O προβληματισμός όμως για τον δυτικό πολίτη δεν αφορά τόσο τα όσα συμβαίνουν εκεί, που ίσως να είναι και αναπόφευκτα σε μία χώρα που ζούσε επί 75 χρόνια κάτω από σκληρή δικτατορία, όσο κυρίως την αμέριστη υποστήριξη των δυτικών κυβερνήσεων προς το Γιέλτσιν. O οποίος μάλιστα, αναθαρρεμένος μετά απ_ αυτή την υποστήριξη, κατέφυγε σχεδόν σε ανοικτή δικτατορία, διαλύοντας το συνταγματικό δικαστήριο, συλλαμβάνοντας πολιτικούς του αντιπάλους ακόμα κι αν δεν συμμετείχαν στην κατάληψη του κοινοβουλίου, διαλύοντας εκλεγμένα δημοτικά συμβούλια και τοπικά κοινοβούλια, κλείνοντας εφημερίδες και απαγορεύοντας τα κόμματα που δεν του είναι αρεστά. Κατά τα άλλα προχωρεί προς... εκλογές. Με την πλήρη υποστήριξη των Δυτικών, που κλείνουν τα μάτια σε όλα αυτά και υποστηρίζουν πως προέχουν οι... μεταρρυθμίσεις. Είναι βεβαίως αδύνατο να γίνει δημοκρατική μεταρρύθμιση με δικτατορία και με τέτοιο κουρέλιασμα των θεσμών, που συνηθίζουν το λαό στην υποβάθμισή τους, και αυτό το γνωρίζουν οι Δυτικοί ηγέτες. Προτιμούν όμως να παίζουν με τη φωτιά προκειμένου να υποστηρίξουν κάποια οικονομικά συμφέροντα, άσχετα αν η σταθερότητα που υποτίθεται ότι επέβαλε είναι τεχνητή, βασίζεται στη βία και την αυθαιρεσία και μπορεί να οδηγήσει σύντομα στο χάος. Δεν είναι η πρώτη φορά που κάνουν κάτι τέτοιο και δυστυχώς δεν θα είναι και η τελευταία. Το θέμα λοιπόν για μία χώρα σαν τη δική μας (ή και κυρίως για τη δική μας, αφού η ορθόδοξη Ρωσία θα ήταν υπό άλλες συνθήκες ο φυσικός μας σύμμαχος) είναι ότι τα περιθώρια ελιγμών για την εξωτερική μας πολιτική στενεύουν καθώς η ισορροπία δυνάμεων έχει καταρρεύσει. Είναι λυπηρό, αλλά η άλλοτε υπερδύναμη του βορρά δεν μπορεί να ακολουθήσει πλέον ανεξάρτητη πολιτική παρά μόνο γύρω από τα σύνορά της, στους πρώην υπηκόους της (απόδειξη άλλωστε ότι, υποκύπτοντας στις απαιτήσεις των δυτικών, _άδειασε_ τη σλαβική Σερβία που κανονικά θα έπρεπε να είναι ο πιο στενός της σύμμαχος στην περιοχή μας). Αφήνοντας έτσι το δρόμο ανοικτό στη μακιαβελική πολιτική της άλλης υπερδύναμης, που υποστηρίζει τη _δημοκρατία_ μόνον όταν δεν είναι αντίθετη με τα συμφέροντά της (μήπως θα πρέπει να ξαναθυμηθούμε τα γεγονότα της Χιλής του Αλιέντε;). Χρειάζεται λοιπόν μεγάλη προσοχή σε κάθε βήμα μας στο διεθνή χώρο και, κυρίως, χρειάζεται τώρα περισσότερο παρά ποτέ υπερκομματική και σταθερή εξωτερική και αμυντική πολιτική άσχετα με το κόμμα που βρίσκεται στην εξουσία. Δεν είναι πια καιρός για αστεία και πειραματισμούς. Το έχουν καταλάβει οι πολιτικοί μας ηγέτες ή μας οδηγούν σε ένα νέο _22; Πάνος Φιλιππακόπουλος Προεκλογική επιστολή... TO ΓΡΑΜΜΑ ήταν βιαστικά γραμμένο. Σαν ο αναγνώστης να ήθελε να προφτάσει να χωρέσει όσο το δυνατόν πιο γρήγορα τις σκέψεις του στο χαρτί. Ή ίσως να μπορέσει να τις γράψει πριν εξατμισθεί η οργή του. Τα ερωτήματα καταιγιστικά και η αγωνία έκδηλη. Για τα εθνικά θέματα, τις απειλές που περιτριγυρίζουν τη χώρα, την αδιαφορία μας σαν πολίτες, την έλλειψη στρατηγικής, την απουσία μιας στοιχειώδους εθνικής συναίνεσης στα κρίσιμα θέματα που αφορούν τη χώρα, την προσπάθεια που θα πρέπει να καταβληθεί στα εξοπλιστικά προγράμματα, την ανάγκη ανάπτυξης πολεμικής βιομηχανίας που χρόνια τώρα καρκινοβατεί χωρίς να καταφέρει να εκμεταλλευτεί τις ευκαιρίες που της παρουσιάστηκαν. Ερωτήματα ενός πολίτη που ήταν προφανές ότι δεν καλυπτόταν από τις γενικόλογες διακηρύξεις και τις μεγαλοστομίες των κομμάτων κατά την προεκλογική περίοδο. Ερωτήσεις που είμαι σίγουρος, αιωρούνται στα χείλη χιλιάδων πολιτών που μοιράζονται την ίδια αγωνία για τη χώρα. Στο υστερόγραφο του ίδιου γράμματος ο αναγνώστης αναρωτιέται για την τύχη μιας σειράς ελληνικών προσπαθειών στο χώρο της πολεμικής βιομηχανίας. Όχι αγαπητέ φίλε. O σμηναγός Κωνσταντίνος Χατζηαναστασίου δεν είναι στην Πολεμική Αεροπορία. Σήμερα, εννιά χρόνια αργότερα, η βόμβα λέιζερ που σχεδίασε δεν παράγεται ούτε από κρατική ούτε από ιδιωτική εταιρία. Ναι είναι πολύ πιθανό η αεροπορία μας να πάρει βόμβες λέιζερ από το εξωτερικό προς δόξαν του εκάστοτε μεσάζοντα και δυστυχώς δεν υπάρχει κάποιος που να είναι αρκετά _παλικάρι_ όπως αναφέρετε, για να βάλει το μαχαίρι στο κόκαλο και να προχωρήσει σε λύσεις έξω από τα τετριμμένα. Είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε δεκάδες παρόμοιες περιπτώσεις που η άγνοια και πολλές φορές η δόλια τακτική των _αρμοδίων_, έχει στείλει ανεπιστρεπτί στο καλάθι των αχρήστων. Όσο για τις δικές μας ευθύνες δεν τις αποποιούμαστε σε καμία περίπτωση. Ωστόσο θα πρέπει να μας αναγνωρίσετε ότι είμαστε οι πρώτοι που προβάλλαμε αυτές τις προσπάθειες και πιστέψαμε στις ελληνικές δυνατότητες. Πόσες φορές είδατε σε άλλο περιοδικό να _ανακαλύπτονται_ και να προβάλλονται επιστήμονες που κατασκευάζουν προϊόντα υψηλής τεχνολογίας στον τομέα της άμυνας στην Ελλάδα; Πόσες φορές ακούσατε από άλλο περιοδικό ότι _αυτό θα μπορούσε να γίνει στην Ελλάδα_; Ωστόσο, πολλές φορές, το να πηγαίνεις ενάντια στο ρεύμα προκαλεί, έστω και προσωρινή, κόπωση. Το να πείσεις για κάτι που η συντριπτική πλειοψηφία θεωρεί αδύνατο, πολλές φορές μοιάζει με μάταιη προσπάθεια. Χωρίς να αποκλείεται και ο κίνδυνος να μετατραπείς σε _γραφική_ φιγούρα. Παρ_ όλα αυτά η προσπάθεια αυτή θα συνεχισθεί από την πλευρά μας γιατί θεωρούμε ότι είναι μονόδρομος. Οι γραμμές αυτές γράφτηκαν -συνειδητά- πριν γίνει γνωστό το εκλογικό αποτέλεσμα. Και αυτό γιατί απευθύνονται σε όλους τους επίδοξους κυβερνήτες. H προτροπή μας είναι να αξιοποιηθούν οι ελληνικές δυνατότητες στο έπακρο. H έντονη ενασχόληση μας με το θέμα μας έχει πείσει ότι οι δυνατότητες υπάρχουν. Αρκεί να υπάρχει η θέληση. Αρκεί να μην υπάρχουν άνθρωποι σε θέσεις κλειδιά που θα επαναλαμβάνουν το στερεότυπο σλόγκαν: _Αυτά τα πράγματα δεν γίνονται στην Ελλάδα_. Καιρός να αποφασίσουμε ότι _όλα μπορούν να γίνουν στην Ελλάδα, αρκεί να το θέλουμε_. Όχι στα λόγια, στα έργα. Γιώργος Χριστογιαννάκης Επειδή υπάρχει μνήμη Λίγα είναι τα όσα μπορεί να πει κανείς λίγες μέρες μετά από την πρόσφατη εκλογική αναμέτρηση και την κυβερνητική αλλαγή που την ακολούθησε. Οι σελίδες αυτές φιλοξένησαν τα χρόνια που πέρασαν, απόψεις για θέματα που άπτονται των Εθνικών μας Θεμάτων, της 'μυνας της χώρας, της διεθνούς κατάστασης και διπλωματίας, αλλά και της πολεμικής βιομηχανίας, των στρατιωτικών προμηθειών, των αερομεταφορών και πολλών άλλων. Τα όσα γράφηκαν στις γραμμές αυτές δεν βρήκαν πάντοτε σύμφωνους όλους τους αναγνώστες. Πως θα μπορούσαν άλλωστε. Υπήρξαν δε και περιπτώσεις που διαφωνήσαμε και μεταξύ μας, διαφωνίες που εκφράστηκαν ακριβώς για να αποτελέσουν τη βάση ενός ευρύτερου προβληματισμού και διαλόγου. Υπάρχει όμως ένα κοινό χαρακτηριστικό σε όλες τις απόψεις που καταγράφονται στις σελίδες αυτές, το ότι δεν έχουν σκοπιμότητα, πολιτική ή κομματική εξάρτηση, δεν γράφονται με στείρο αντιπολιτευτικό πνεύμα, αλλά ούτε και με πρόθεση να κολακεύσουν, να υποστηρίξουν συμφέροντα ή να καλύψουν καταστάσεις. Ίσως τα παραπάνω ακούγονται σαν χιλιοειπωμένα από πολλούς κλισέ, ιδιαίτερα από όσους έχουν πράγματι κάτι να κρύψουν. Όλοι όμως όσοι παρακολουθούν το περιοδικό, γνωρίζουν την αλήθεια και έχουν δικαιώσει τις θέσεις του περιοδικού. Δεν μπορούμε παρά να επιβραβεύσουμε το σωστό, να στηλιτεύσουμε το κακό και να επισημάνουμε το σφάλμα από όπου κι αν προέρχονται, έστω και αν πολλές φορές φαίνεται ότι πηγαίνουμε αντίθετα με το ρεύμα των υπόλοιπων μέσων μαζικής ενημέρωσης. Το περιοδικό αυτό έχει επίσης και καλή μνήμη και έχει καταγράψει στις σελίδες του τόσο το έργο το οποίο έχει επιτελεστεί στους τομείς που παρακολουθεί τα τελευταία χρόνια, όσο και τις θέσεις των κομμάτων την περίοδο που αποτελούσαν κυβέρνηση αλλά και αυτή που βρισκόντουσαν στην αντιπολίτευση. Τα παραπάνω γράφονται για έναν και μοναδικό λόγο. Επειδή κάποιοι αρμόδιοι θα αρχίσουν σύντομα να μιλάνε για την _καμμένη γη_ που παρέλαβαν και κάποιοι άλλοι θα κατηγορούν για παραλήψεις για τις οποίες μέχρι χθες ήταν οι ίδιοι υπεύθυνοι. Ευτυχώς που η δική μας μνήμη και η μνήμη των αναγνωστών είναι πάντοτε ζωντανή. Φαίδων Γ. Καραϊωσηφίδης Μόνο στην Ελλάδα Εάν θέλατε να ταξιδέψετε με αεροπλάνο σε εσωτερική πτήση της Ολυμπιακής Αεροπορίας ή ΑεροπλοΪας την περίοδο της μιας περίπου εβδομάδας πριν και μετά τις γενικές βουλευτικές εκλογές της 10ης Οκτωβρίου και απευθυνθήκατε στα γραφεία της εταιρίας για εισιτήριο, κάνατε λάθος. Το μέρος που θα έπρεπε να είχατε απευθυνθεί από την πρώτη στιγμή, θα έπρεπε να ήταν τα γραφεία κάποιου μεγάλου κόμματος, έστω και αν οι λόγοι του ταξιδιού σας δεν είχε καμία σχέση με την άσκηση του εκλογικού σας δικαιώματος. Και αυτό επειδή για την μια περίπου αυτή εβδομάδα, διαχειριστές των κρατήσεων θέσεων και των πτήσεων του Εθνικού μας Αερομεταφορέα ήταν τα γραφεία των κομμάτων των ετεροδημοτών. Υπεύθυνα για τη μετακίνηση των μπουλουκιών που πάνε να ψηφίσουν τον _άνθρωπό τους στο χωριό_, αντάλλασσαν τα υπογεγραμμένα από το βουλευτή χαρτάκια -μετρημένα κουκιά- με αεροπορικά εισιτήρια. Το γιατί βέβαια θα πρέπει, για να εξασφαλίσετε αεροπορικό εισιτήριο ακόμη και αν πηγαίνετε να ψηφίσετε στην ιδιαίτερη πατρίδα σας, να απευθύνεστε στα κόμματα, είναι κάτι που κάποιος, κάποτε σ_ αυτό τον τόπο θα πρέπει να δώσει μια απάντηση. H ιστορία όμως δεν σταματά εδώ. Οικογένεια που διαμένει σε νησί του ανατολικού Αιγαίου στο τέλος της 'νοιξης είχε επιλέξει την αρχή του Οκτωβρίου, προς αποφυγή του καλοκαιρινού συνωστισμού, για να υποδεχθεί ηλικιωμένο συγγενικό της πρόσωπο που μένει μόνιμα στο εξωτερικό. Φρόντισαν λοιπόν μήνες πριν, να εξασφαλίσουν τα εισιτήρια της εσωτερικής πτήσης ώστε στη συνέχεια να γίνουν οι απαραίτητες ρυθμίσεις του μεγάλου υπερατλαντικού ταξιδιού. Έχοντας ρυθμίσει όλες τις λεπτομέρειες, ακόμη και όταν προκηρύχθηκαν οι βουλευτικές εκλογές για την επίμαχη Κυριακή της 10ης Οκτωβρίου, θεωρούσαν ότι δεν θα υπήρχε κανένα πρόβλημα. Το πόσο αφελείς ήταν αποδείχθηκε όταν, από διαίσθηση ίσως, τηλεφώνησαν στην Ολυμπιακή μια περίπου εβδομάδα πριν την πραγματοποίηση του ταξιδιού για να επιβεβαιώσουν την κράτηση. Με έκπληξη (γιατί άραγε) πληροφορήθηκαν ότι η θέση που είχε εξασφαλιστεί μήνες πριν δεν υπήρχε πια αφού, όλες οι κρατήσεις είχαν ακυρωθεί. _Δεν διαβάσατε τις εφημερίδες. Όλες οι θέσεις δόθηκαν στα κόμματα_ ήταν η απάντηση που έλαβαν στην απορία τους. Και φυσικά ακόμη οι άνθρωποι προσπαθούν να καταλάβουν γιατί έπρεπε μια ολόκληρη οικογένεια να μετακινηθεί στην Αθήνα και να μείνει σε ξενοδοχείο για μια ολόκληρη εβδομάδα προκειμένου να δουν τον ηλικιωμένο πατέρα και παππού (αφού το ακτοπλοϊκό ταξίδι και μάλιστα εν μέσω εκλογών ήταν αδύνατο για τον ηλικιωμένο επισκέπτη) εφόσον φυσικά οι ξένες αεροπορικές εταιρίες δεν γνωρίζουν από Ελληνικές Εκλογές και δεν τις δέχονται σαν δικαιολογία για την αναβολή ενός ταξιδιού. Το περιστατικό δεν είναι μοναδικό. Τα παραπάνω δεν γράφτηκαν με αποδέκτη την Ολυμπιακή που είναι η τελευταία από την οποία μπορούν να ζητηθούν ευθύνες για την απαράδεκτη αυτή κατάσταση. Απευθύνονται σε όσους συνεχίζουν να επιβεβαιώνουν με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο τη δήλωση _εδώ είναι Βαλκάνια_. Φαίδων Γ. Καραϊωσηφίδης