roundcorner.gif (262 bytes)  

ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΑΝΤΙΤΟΡΠΙΛΙΚΑ και ΦΡΕΓΑΤΕΣ - 91 ΧΡΟΝΙΑ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ




Το Ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό πρωτοπόρο πάντα στους εθνικούς αγώνες βάσιζε
τις δυνατότητές του στην καλύτερη δυνατή εκμετάλλευση πόρων και μέσων. O
τομέας των αντιτορπιλικών και φρεγατών δεν αποτελεί εξαίρεση.


του Ηλία Νταλούμη

Η ιστορία άρχισε όταν ο αξιότιμος κύριος Luppis συνάντησε τον αξιότιμο
κύριο Robert Whitehead. Ο πρώτος ήταν απόστρατος Πλοίαρχος του Αυστριακού
Αυτοκρατορικού Ναυτικού και ο δεύτερος Σκοτσέζος ιδιοκτήτης μεγάλου
μηχανουργείου. Τόπος της συνάντησης ήταν το Fiume (σημ.1) της
Αυστροουγγαρίας, έδρα της επιχείρησης του Whitehead. Χρόνος, το φθινόπωρο
του 1866. Κανένας από τους δύο δεν μπορούσε να φανταστεί ότι η έμπνευση του
Luppis που υλοποίησε ο Whitehead θα άλλαζε τον πόλεμο στη θάλασσα όσο και η
εφεύρεση της πυρίτιδας. Όπως σωστά υποθέσατε, οι δύο αυτοί κύριοι δεν
έκαναν τίποτε παραπάνω από το να δημιουργήσουν το ναυτικό όπλο που
αποκαλούμε τορπίλη (σημ. 2).
Τα πειράματα και οι δοκιμές στην Αυστροουγγαρία προχώρησαν κανονικά. Κάποια
στιγμή όμως τελείωσαν τα λεφτά και η κυβέρνηση δεν ήταν διατεθειμένη να
δώσει άλλα. Οι Αυστριακοί είχαν διαπράξει το κρίσιμο λάθος! Στην κυβέρνηση
της Αυτής Μεγαλειότητος της Βασίλισσας της Μεγάλης Βρετανίας και Ιρλανδίας
και Αυτοκράτειρας της Ινδίας —η Victoria ήταν— είχαν φτάσει οι σχετικές
πληροφορίες, έτσι έδωσε εντολή στον Αντιναύαρχο Λόρδο Clarence Paget,
διοικητή του Στόλου της Μεσογείου, να ερευνήσει το θέμα. Οι βρετανοί
αξιωματικοί που παρακολούθησαν μια επίδειξη στο Fiume από τον Whitehead,
έμειναν ενθουσιασμένοι. Η επόμενη κίνηση, που δεν άργησε καθόλου, ήταν μία
επίσημη πρόσκληση από το Admiralty (σημ. 3) προς τον αξιότιμο κύριο Robert
Whithead, για να πάει στη Μ. Βρετανία και να συνεχίσει τις δοκιμές της
εφεύρεσής του. Αυτός μην έχοντας λόγους να αρνηθεί, πήρε δύο από τις
τορπίλες του, το μηχανισμό εκτόξευσής τους και εγκαταστάθηκε στο Sheerness
(σημ. 4).
Οι δοκιμές πήγαν καλά. Τόσο καλά, ώστε η αρμόδια επιτροπή να αναφέρει προς
το Admiralty : «...η ομόφωνη γνώμη μας είναι ότι οποιοδήποτε ναυτικό έθνος
παραλείψει να εφοδιασθεί με υποβρύχιες τορπίλες θα έχει εγκαταλείψει μια
μεγάλη πηγή επιθετικής και αμυντικής δύναμης.» (σημ. 5). Αμέσως η βρετανική
κυβέρνηση υπόγραψε συμφωνία αποκλειστικής συνεργασίας με τον Whitehead,
καταβάλλοντάς του το τεράστιο ποσό για την εποχή, αυτά έγιναν το 1870, των
15.000 λιρών. Τα χρόνια πέρασαν, η τορπίλη αναπτύχθηκε και μαζί της τα
σκάφη που την έφεραν.
Τα τορπιλοβόλα (σημ. 6), έτσι ονομάστηκαν, πολύ σύντομα έγιναν επικίνδυνα.
Όσο κι αν φαίνεται παράξενο, το μεγαλύτερο κίνδυνο διατρέχανε τα θωρηκτά.
Μεγάλα και αργοκίνητα αποτελούσαν εύκολη λεία για τα μικρά, γρήγορα και
ευέλικτα τορπιλοβόλα. Αποφάσισαν λοιπόν ότι έπρεπε να φτιάξουν σκάφη που να
έχουν μικρό μέγεθος, μεγάλη ταχύτητα, να φέρουν τορπίλες και πυροβόλα ικανά
να καταστρέφουν τορπιλοβόλα. Επιπλέον θα έπρεπε να έχουν τη δυνατότητα να
ταξιδεύουν μαζί με τα μεγάλα πλοία στην ανοιχτή θάλασσα. Αυτός ο νέος τύπος
πολεμικού ονομάστηκε δεόντως: «Τorpedo-boat catcher» (σημ. 7). Το πρώτο
πλοίο αυτού του τύπου καθελκύστηκε το 1887 και λεγόταν HMS Rattlesnake
(σημ. 8). Αν και αποδείχτηκε σκέτη αποτυχία, εντούτοις το πρόγραμμα
κατασκευής τους συνεχίστηκε, ενώ παράλληλα προσπαθούσαν να βελτιώσουν τα
σχέδια.
Η ουσιαστική βελτίωση θα επέλθει το 1892 από τον J.A. Fisher (σημ. 9). Τότε
θα χρησιμοποιηθεί και επισήμως ο όρος Torpedo-boat destroyer (σημ. 10), και
θα εγκαταλείψουν το «Τorpedo-boat catcher». Τον επόμενο χρόνο τα ναυπηγεία
Yarrow θα παρουσιάσουν το πρώτο πλοίο αυτής της κατηγορίας. Το όνομά του
ήταν HMS Havock. Οι δοκιμές του και η συμμετοχή του στα μεγάλα ναυτικά
γυμνάσια του 1894 έδειξαν ότι η ιδέα ήταν επιτυχημένη.
Την ίδια εποχή ανάλογο ενδιαφέρον για την ανάπτυξη τέτοιων σκαφών είχαν
δείξει κατά πρώτον οι Γάλλοι και μετά οι Γερμανοί (σημ. 11). Οι πρώτοι
ονόμαζαν τα σκάφη αυτά «Contre-torpilleur», ενώ οι δεύτεροι «Divizion
boot». Και των δύο τα πλοία είχαν χαρακτηριστικά ανάλογα με αυτά των
βρετανικών. Ο ανταγωνισμός είχε ως άμεσο αποτέλεσμα τις συνεχείς
βελτιώσεις. Έτσι στην αρχή του αιώνα μας τα αντιτορπιλικά, όποια ονομασία
και αν είχαν, στο ναυτικό που ανήκαν, είχαν γίνει ένα από τα βασικά
συστατικά των πολεμικών στόλων.
Τι γινόταν όμως στην Ελλάδα; Μετά το ρεζιλίκι του 1897 είχαν αρχίσει
κάποιες προσπάθειες για την αναδιοργάνωση των Ενόπλων Δυνάμεων. Κύριος
εκφραστής αυτής της τάσης ήταν ο Γεώργιος Θεοτόκης (σημ. 12) που είχε
αναλάβει το τρικουπικό κόμμα. Στις 8 Δεκεμβρίου του 1905 ανέλαβε
Πρωθυπουργός με υπουργό Ναυτικών τον Κων. Τρικούπη (σημ. 13). Μια από τις
πρώτες πράξεις του νέου υπουργού ήταν και η παραγγελία οκτώ (!)
αντιτορπιλικών. Τέσσερα από αυτά παραγγέλθηκαν στα ναυπηγεία A G Vulcan του
Στετίνο (Stettin) (σημ. 14) και τέσσερα στα Yarrow, στο Λονδίνο. Αυτά τα
τελευταία ήταν από τα πρωτοπόρα στη ναυπήγηση αντιτορπιλικών. Τα άλλα ήταν
γνωστά στο Ναυτικό από παλαιότερες ναυπηγήσεις τους. Οπωσδήποτε όμως στο
μοίρασμα της παραγγελίας θα πρέπει να έπαιξε ρόλο και ο —τότε— διάδοχος
Κωνσταντίνος. Επικεφαλής του στρατού και με αποφασιστικές αρμοδιότητες στις
παραγγελίες πολεμικού υλικού, δεν ήταν δυνατό να αφήσει «απέξω» τον
κουνιάδο του τον Kaiser.
Η τιμή να είναι το πρώτο ελληνικό αντιτορπιλικό ανήκει στο Ασπίς, που
καθελκύστηκε στις 3 Απριλίου του 1906 στο Στετίνο. Τους αμέσως επόμενους
μήνες καθελκύστηκαν και τα 3 αδελφά του που πήραν, κατά σειρά, τα ονόματα:
Βέλος, Νίκη και Δόξα. Τα πλοία (ο τύπος τους ονομάσθηκε «Νίκη») είχαν τα
εξής χαρακτηριστικά: εκτόπισμα με πλήρη φόρτο: 390t. Μήκος 67m, πλάτος 6.6m
και μέγιστο βύθισμα 2.7m. Είχαν 3 καπνοδόχους, 2 μηχανές τριπλής εκτόνωσης
με 4 ατμολέβητες, συνολική ισχύ 6,800ihp, 2 έλικες και μέγιστη ταχύτητα
31kts. Τον οπλισμό τους αποτελούσαν 2 πυροβόλα Hotchkiss των 76mm, 2 επίσης
Hotchkiss των 57mm και 2 τορπιλοσωλήνες των 18in(457mm).
Τον Ιούλιο της ίδιας χρονιάς στις εγκαταστάσεις της Yarrow, στο Πόπλαρ
(Poplar) (σημ. 15), η καθέλκυση των άλλων 4 αντιτορπιλικών, των τύπου
«Θύελλα». Πρώτο ήταν το Θύελλα και ακολούθησαν τα: Λόγχη, Σφενδόνη και
Ναυκρατούσα. Τα στοιχεία τους ήταν παρόμοια με αυτά των προηγουμένων.
Εκτόπισμα με πλήρη φόρτο: 390t. Μήκος 67.1m, πλάτος 6.2m και μέγιστο
βύθισμα 1.8m. Είχαν 4 καπνοδόχους, 2 τετρακύλινδρες μηχανές 3πλής
εκτόνωσης, 4 ατμολέβητες, συνολική ισχύ 6,000ihp, 2 έλικες και μέγιστη
ταχύτητα 31kts. Ο οπλισμός τους ήταν ακριβώς ο ίδιος με τα προηγούμενα,
δηλαδή 2 πυροβόλα Hotchkiss των 76mm, 2 Hotchkiss των 57mm και 2
τορπιλοσωλήνες των 18in(457mm).
Τα πλοία αυτά πήραν μέρος στους Βαλκανικούς πολέμους με επιτυχία. Κατά τον
Α' Παγκόσμιο Πόλεμο είχαν απίστευτες περιπέτειες. Μετά τα «Νοεμβριανά», τα
επεισόδια ανάμεσα στους Συμμάχους της Entente και την Κυβέρνηση της Αθήνας
τον Νοέμβριο του 1916 κατασχέθηκαν από τους Γάλλους. Με διάφορα προσχήματα
τα εντάξανε στο στόλο τους, αφού πρώτα βεβαίως τους έβαλαν γαλλική σημαία!
Πρέπει να σημειώσουμε ότι η πράξη αυτή των Γάλλων ήταν δόλια και άκρως
υστερόβουλη. Αν και η Ελλάδα μπήκε και επίσημα στον Α'Π.Π. στο πλευρό της
Entente τον Ιούνιο του 1917, οι Γάλλοι δεν επέστρεψαν τα εν λόγω
αντιτορπιλικά παρά μετά τη λήξη των επιχειρήσεων. Και μάλιστα όχι όλα.
Έλειπε το Δόξα που είχε βυθιστεί αύτανδρο, το Δεκέμβριο του 1917, στα
ανοιχτά της Σικελίας από το γερμανικό υποβρύχιο UB-47.
Το Ναυκρατούσα το Μάρτιο του 1921 προσάραξε και βυθίστηκε στη βραχονησίδα
Παξιμάδι, στη ΝΔ άκρη της Μήλου. Από τα υπόλοιπα το Βέλος, το πρώτο
ελληνικό πλοίο που κατέπλευσε στην Κωνσταντινούπολη το Νοέμβριο του 1918,
παροπλίστηκε το 1926. Στο Ασπίς και το Νίκη έγιναν εκτεταμένες μετασκευές
στη Γαλλία την περίοδο 1925-27. Τότε τους άλλαξαν και τον οπλισμό.
Αφαιρέθηκαν οι τορπιλοσωλήνες και τα πυροβόλα τους αντικαταστάθηκαν από 2
των 88mm και ένα αντιαεροπορικό των 40mm. Αν και εντελώς ξεπερασμένα πια,
πήραν μέρος και στον Β'Π.Π. Με την απελευθέρωση γύρισαν μαζί με τον
υπόλοιπο Στόλο στην Ελλάδα. Τελευταία αποστολή του Νίκη ήταν να
χρησιμοποιηθεί ως πλοίο-βάση στο Βόλο ως τα μέσα του 1945 οπότε και πήγε
για διάλυση.
Το Λόγχη παροπλίστηκε το 1926. Το Θύελλα και το Σφενδόνη μετασκευάστηκαν
στο Ναύσταθμο της Σαλαμίνας το 1926 και απόκτησαν τον ίδιο οπλισμό με τα
τύπου Νίκη. Το Θύελλα θα βυθιστεί από γερμανικά αεροπλάνα στις 21 Απριλίου
του 1941, ενώ ήταν αγκυροβολημένο στον όρμο της Βουλιαγμένης. Αντιθέτως το
Σφενδόνη θα ακολουθήσει τον υπόλοιπο στόλο στην Αίγυπτο. Εκεί θα πάρει, μια
ακόμα φορά νέο οπλισμό. 2 πυροβόλα των 3in και 3 αντιαεροπορικά των 20mm.
Θα επιστρέψει στην Ελλάδα και ως το 1945, που παροπλίστηκε, ήταν πλοίο-βάση
στην Καλαμάτα.
Ας γυρίσουμε όμως πίσω στο 1907, όταν έφτασαν στην Ελλάδα τα πρώτα
αντιτορπιλικά. Τότε στο Ναυτικό υπήρχε μια γαλλική οργανωτική αποστολή που
είχε επικεφαλής της τον Υποναύαρχο Francois Ernest Fournie. Ύστερα από
σχετική μελέτη υπέβαλε στην Κυβέρνηση την πρόταση ο Ελληνικός Στόλος να
αποτελείται αποκλειστικά και μόνο από ελαφρά σκάφη δηλαδή αντιτορπιλικά και
τορπιλοβόλα. Να θυμίσουμε ότι και τότε υπήρχε έντονος εξοπλιστικός
ανταγωνισμός με την Τουρκία. Και τότε πίστευαν ότι ο αγώνας στο Αιγαίο θα
είναι αποφασιστικής σημασίας και επομένως θα έπρεπε η Ελλάδα να έχει την
υπεροπλία στο Ναυτικό.
Αν και η πρόταση του Fournier έγινε ευμενώς δεκτή από την Κυβέρνηση,
εντούτοις δεν υλοποιήθηκε ποτέ. Σύσσωμη η αντιπολίτευση εναντιώθηκε στα
«σκάουτς» (σημ. 16). Το τι ειπώθηκε στη Βουλή και το τι γράφτηκε στις
εφημερίδες της εποχής, δεν περιγράφεται μέσα σε λίγες σειρές. Φυσικά όλα
είχαν κοινό παρονομαστή τους χαρακτηρισμούς της προδοσίας και του
χρηματισμού. Έτσι, κατά το σύνηθες ελληνικό φαινόμενο, και η πρόταση του
Fournier δεν πέρασε και τίποτα άλλο δεν έγινε.
Το κίνημα στο Γουδί έβγαλε την Ελλάδα από το τέλμα που βρισκόταν. Δόθηκε
νέα ώθηση στους εξοπλισμούς. Δύο αντιτορπιλικά αγοράσθηκαν από τη Vulcan,
τον Ιούλιο του 1912 και ενώ δεν είχαν ολοκληρωθεί ακόμα οι εργασίες σε
αυτά. Ήταν τύπου V1 και μάλιστα οι Γερμανοί τα είχαν ονομάσει V5 και V6
(σημ. 17). Στο Ναυτικό μας πήραν τα ονόματα Κεραυνός και Νέα Γενεά. Αυτό το
οπωσδήποτε παράξενο όνομα του δεύτερου, οφείλεται στο λαϊκό ποιητή Σπύρο
Ματσούκα που έδρασε ως εθνεγέρτης ως και την περίοδο του μεσοπολέμου. Το
μεγαλύτερο ποσό για την αγορά αυτού του αντιτορπιλικού είχε συγκεντρωθεί με
έρανο που αυτός είχε διοργανώσει. Ο ίδιος λοιπόν βάφτισε αυτό το πλοίο έτσι
προς τιμή της τότε νέας γενεάς των Ελλήνων. Από το Στετίνο αποπλεύσανε στις
10 Οκτωβρίου του 1912, όταν δηλαδή είχε ξεσπάσει ο Α' Βαλκανικός Πόλεμος.
Ως πλήρωμα είχαν Γερμανούς του Εμπορικού Ναυτικού. Έτσι ταξίδεψαν ως την
Ολλανδία όπου τα παρέλαβαν ελληνικά πληρώματα (σημ. 18). Τελικά ενώθηκαν με
τον υπόλοιπο στόλο στις 8 Νοεμβρίου του 1912, κατά την απελευθέρωση της
Μυτιλήνης.
Τα πλοία αυτά ήταν τα πρώτα με ατμοστρόβιλους που απόκτησε το Ναυτικό μας.
Τα χαρακτηριστικά τους ήταν ως εξής. Εκτόπισμα με πλήρη φόρτο: 697t. μήκος
71.7m, πλάτος 7.62m και μέγιστο βύθισμα 2.3m. Είχαν 2 καπνοδόχους και 4
ατμοστρόβιλους που έδιναν συνολική ισχύ 17,000hp, κινούσαν δύο έλικες και
μέγιστη ταχύτητα 31kts. Έφεραν 2 πυροβόλα Krupp των 88mm και 4
τορπιλοσωλήνες των 19.4in. Λόγω των μηχανών τους ήταν «δύσκολα» πλοία που
παρουσίαζαν συχνές βλάβες και απαιτούσαν κοπιώδεις συντηρήσεις. Κατά τον Α'
Π.Π. οι Γάλλοι κυριολεκτικά τα «ξεζούμισαν». Έτσι, όταν μας τα επέστρεψαν,
δεν ήταν σε καθόλου καλή κατάσταση. Όλα αυτά συν η έλλειψη ανταλλακτικών
συντέλεσαν ώστε το 1919 να παροπλιστούν.
Στις 12 Σεπτεμβρίου του 1912 έγινε μία ακόμα εσπευσμένη αγορά. Αυτή τη φορά
από τα βρετανικά ναυπηγεία Cammell Laird του Λίβερπουλ. Η Ελλάδα πλήρωσε,
στην κυβέρνηση της Αργεντινής, 592.000 λίρες Αγγλίας προκειμένου να
παραλάβει 4 αντιτορπιλικά που είχαν ναυπηγηθεί για λογαριασμό της. Τα πλοία
αυτά αποπλεύσανε από το Λίβερπουλ φέροντας την ελληνική σημαία αλλά με
Αργεντινούς ως πλήρωμα! Τόπος παράδοσης είχε οριστεί το λιμάνι του Alger
(σημ. 19). Εκεί τα περίμενε το επίτακτο Ιωνία με τα ελληνικά πληρώματα. Στα
πλοία αυτά δόθηκαν τα ονόματα: Αετός, Ιέραξ, Λέων και Πάνθηρ. Από τότε
καθιερώθηκαν ως «Θηρία» και μάλιστα έτσι έλεγαν και τον τύπο τους επισήμως.
Οι περιπέτειες της παραλαβής τους και της ένταξής τους στο Ναυτικό είναι
κυριολεκτικά «το κάτι άλλο». Εδώ να πούμε μόνο δύο περιστατικά. Το Αετός
μόλις μπήκε στη Μεσόγειο έμεινε ακυβέρνητο από σοβαρή βλάβη στις μηχανές.
Σίγουρα θα εξόκειλε κάπου και θα χανόταν αν δεν είχε «τύχη βουνό». Την
επομένη ημέρα το συνάντησε τυχαίως το Ιέραξ που το ρυμούλκησε ως το λιμάνι
της παραλαβής! Μιας παραλαβής που δεν ήταν καθόλου εύκολη υπόθεση, αφού
όλες οι επιγραφές και τα εγχειρίδια ήταν στα ισπανικά και οι έλληνες
ναυτικοί ούτε γνώριζαν εκείνη τη γλώσσα, ούτε είχαν εμπειρία σε τέτοιο τύπο
πλοίων... Τελικά έγινε ένα ακόμα ελληνικό θαύμα και όλα μαζί αποπλεύσανε για
το Ναύσταθμο της Σαλαμίνας ύστερα από 24 ώρες! Και δεν είναι μόνο αυτό.
Έπειτα από λίγες μόνο ημέρες ενώθηκαν με τον υπόλοιπο στόλο και πήραν μέρος
στις επιχειρήσεις. Και σημείωσαν επιτυχία, αν και είχαν αγοραστεί μόνο
3.000 οβίδες για τα πυροβόλα τους και καθόλου τορπίλες! Αυτός είναι και ο
λόγος που τότε τα αναφέρανε ως «ανιχνευτικά» και όχι ως «αντιτορπιλικά».
Τα τέσσερα «Θηρία» ήταν πραγματικά αντιτορπιλικά. Είχαν εκτόπισμα με πλήρη
φόρτο 1,175t, μήκος 89.4m, πλάτος 8.45m και βύθισμα 2.59m. Είχαν 5(!)
καπνοδόχους, 2 ατμοστρόβιλους Parsons, 5 ατμολέβητες White Foster που
έδιναν ισχύ 22,000shp και μέγιστη ταχύτητα 32kts. Ήταν οπλισμένα με 4
πυροβόλα Bethleem των 4in(102mm) και 4 τορπιλοσωλήνες των 21in. Την περίοδο
1925-26 τους έγιναν, στο Cowes στο νησί Wright, από τα ναυπηγεία Samuel
White & Co, τόσο εκτεταμένες μετασκευές ώστε ουσιαστικά έγιναν καινούργια
πλοία. Απόκτησαν 4 νέους ατμολέβητες Yarrow που λειτουργούσαν με πετρέλαιο.
Έγινε αναδιάταξη των πυροβόλων τους, ενώ μπήκαν και δύο αντιαεροπορικά των
20mm. Ακόμα οι τορπιλοσωλήνες έγιναν 6. Το Ιέραξ και το Πάνθηρ αποκτήσανε
την ικανότητα πόντισης έως και 40 ναρκών. Αν σας ενδιαφέρει να σας πούμε
ότι το κόστος της μετασκευής ήταν 110,000 λίρες για το κάθε πλοίο.
Πιο άτυχο από τα τέσσερα στάθηκε το Λέων. Το πλοίο αυτό είχε μια παράξενη...
συνήθεια να χάνει την πρύμη του. Αυτό έγινε πρώτη φορά στις 22 Δεκεμβρίου
του 1921 ενώ ήταν στο λιμάνι του Πειραιά. Κατά τη διάρκεια μεταφοράς
πυρομαχικών έσκασε μια βόμβα με αποτέλεσμα να σκοτωθούν 7 άτομα και να
καταστραφεί η πρύμη ως το πυροβόλο. Το πλοίο επισκευάστηκε και μαζί με τα
αδελφά του πήρε μέρος στο Β'Π.Π. Στις 18 Απριλίου 1941 ενώ συνόδευε
νηοπομπή προς την Κρήτη, συγκρούστηκε με το επιβατηγό Αρντένα. Από τη
σύγκρουση σκοτώθηκαν 2 αξιωματικοί και κόπηκε πάλι η πρύμη του.
Ρυμουλκήθηκε ως τη Σούδα όπου το βρήκε η Luftwaffe και το αποτελείωσε. Τα
άλλα τρία συνέχισαν να πολεμούν καθόλη τη διάρκεια του πολέμου. Εν τω
μεταξύ είχαν κάνει στην Ινδία εκτεταμένες επισκευές για βελτίωση των
μαχητικών τους ικανοτήτων. Εκεί τους αφαιρέθηκαν τα πρυμνιά πυροβόλα και
στη θέση τους τοποθετήθηκαν 1 αντιαεροπορικό των 3in, 2 Oerlikon των 20mm
και δύο ανθυποβρυχιακά βομβοβόλα. Γύρισαν μαζί με τον υπόλοιπο στόλο και
παροπλίστηκαν το 1946.
Μετά τους Βαλκανικούς, αν και τα οικονομικά της Ελλάδας ήταν σε άσχημη
κατάσταση, το 1913 δόθηκε παραγγελία στα ναυπηγεία John Brown και Fairfield
της Μ. Βρετανίας για 4, από 2 το καθένα, αντιτορπιλικά. Θα ήταν όμοια με τα
τύπου «Μ» του Royal Navy και θα έφεραν τα ονόματα: Κρήτη, Λέσβος, Χίος και
Σάμος. Αυτό όμως δεν έγινε ποτέ. Με το ξέσπασμα του Α'Π.Π. και ενώ ήταν
ακόμα στη ναυπηγική κλίνη, επιτάχθηκαν από τη βρετανική κυβέρνηση. Πήραν
μέρος στον πόλεμο με το Royal Navy ως Medea, Medusa, Melampus και Melpomene
αντίστοιχα. Το δεύτερο βούλιαξε σε ατύχημα το Μάρτιο του 1916. Τα υπόλοιπα
πουλήθηκαν για διάλυση το 1921.
Ένα χρόνο πιο μπροστά, το 1920, παραχωρήθηκε στην Ελλάδα ως αποζημίωση στη
θέση του Δόξα, ένα αντιτορπιλικό που ανήκε στο Αυστριακό Ναυτικό και που
τότε είχε πάψει να υφίσταται. Ήταν το Ulan που πήρε το όνομα Σμύρνη. Ανήκε
στον τύπο Huszar και είχε εκτόπισμα 400t, μήκος 67m, πλάτος 6.25m και
βύθισμα 1.83m. Έφερε 2 πυροβόλα Krupp των 3.4in, 1 αντιαεροπορικό των 2.7in
και 2 τορπιλοσωλήνες των 21in. Το πλοίο αυτό ποτέ δε χρησιμοποιήθηκε ως
αντιτορπιλικό αλλά ως εκπαιδευτικό των μαθητών της Σχολής Δοκίμων.
Παροπλίστηκε το 1928.
Ένα χρόνο αργότερα το Ελληνικό Ναυτικό βρισκόταν μπροστά στο μεγάλο
δίλημμα. Κάποιοι από τους ναυάρχους πίστευαν ότι η Ελλάδα έπρεπε να
ναυπηγήσει θωρηκτά προκειμένου να έχει υπεροπλία ως προς τους Τούρκους.
Κάποιοι άλλοι ήταν υπέρ των αντιτορπιλικών. Τη λύση χρειάστηκε να τη δώσει
ο ίδιος ο Βενιζέλος που, όντας πρωθυπουργός, παραβρέθηκε στη συνεδρίαση του
Ανωτάτου Ναυτικού Συμβουλίου που πήρε τη σχετική απόφαση. Λίγο αργότερα, το
Οκτώβριο του 1929, δόθηκε μια παραγγελία για 4 αντιτορπιλικά στα ναυπηγεία
Odero της Genoa. Τα πλοία αυτά ήταν παρόμοια με τα ιταλικά Dardo.
Παραδόθηκαν τα δύο πρώτα το Νοέμβριο του 1932 και τα υπόλοιπα το Μάιο του
1933. Τα ονόματά τους ήταν: Κουντουριώτης, Ύδρα, Σπέτσαι και Ψαρά με τα
παρακάτω στοιχεία: εκτόπισμα 2,050t, μήκος 92.35m, πλάτος 9.75m και βύθισμα
3.65m. Είχαν 1 καπνοδόχο (κάτι πολύ πρωτότυπο για την εποχή), 2 έλικες, 2
ατμοστρόβιλους Parsons, 3 λέβητες Yarrow που έδιναν συνολική ισχύ 34,000shp
και μέγιστη ταχύτητα 38kts. Έφεραν 4 μονά πυροβόλα των 120mm, 3 των 40mm
και 2 τριπλούς τορπιλοσωλήνες των 21in. Τα δύο πρώτα μπορούσαν να ποντίσουν
έως και 40 νάρκες.
Πήραν μέρος με επιτυχία στις επιχειρήσεις του Ελληνο-ιταλικού πολέμου. Δεν
έγινε όμως το ίδιο και για όλα στη συνέχεια. Στις 20 Απριλίου του 1941,
Κυριακή του Πάσχα, το Ψαρά ήταν αγκυροβολημένο στην Πάχη των Μεγάρων. Στις
18.15 το βρήκαν 15 Ju.88. Δύο βόμβες το βρήκαν στην πλώρη, που την έκοψαν
ως το σημείο που άρχιζε η γέφυρα. Αν και το πλήρωμα προσπάθησε να το
προσαράξει στα ρηχά, το πλοίο βούλιαξε. Μαζί του χάθηκαν 37 άτομα. Δύο
μέρες αργότερα παρόμοια τύχη είχε το Ύδρα. Την ίδια περίπου ώρα, ήταν
18.00, τα Ju.88 το βρήκαν κοντά στα νησάκια Λαγούσες, ανάμεσα Πειραιά,
Αίγινα και Σαλαμίνα. Ο αγώνας ήταν άνισος. Το Ύδρα, αν και πολέμησε σκληρά,
στο τέλος έχασε. Μαζί του πήρε 41 άτομα από το πλήρωμα. Ανάμεσα σε αυτούς
ήταν και ο κυβερνήτης του Αντιπλοίαρχος Θ. Πεζόπουλος.
Το Κουντουριώτης και το Σπέτσαι κατάφεραν να φύγουν στη Μ. Ανατολή. Αν και
είχαν σοβαρό πρόβλημα ανταλλακτικών, ήταν ιταλικά —μην το ξεχνάμε—
πρόσφεραν πολύτιμες υπηρεσίες. Στην Ινδία έκαναν μετασκευή. Τους αφαιρέθηκε
το πρυμνιό πυροβόλο και μια τριάδα τορπιλοσωλήνες. Στη θέση τους μπήκαν 2
Oerlikon 20mm, ένας αφετήρας βομβών βάθους και 2 βομβοβόλα. Γύρισαν στην
Ελλάδα και παροπλίστηκαν το 1946.
Η 29η Ιανουαρίου 1937 είναι ιστορική για τα ελληνικά αντιτορπιλικά. Την
ημέρα εκείνη υπογράφτηκε η παραγγελία στα ναυπηγεία Yarrow στη Γλασκόβη,
δύο αντιτορπιλικών. Ο τύπος τους ήταν κάτι ανάμεσα σε «G» και «Ι» του Royal
Navy. Τους δόθηκαν τα ονόματα Βασιλεύς Γεώργιος και Βασίλισσα Όλγα. Τα
χαρακτηριστικά τους είχαν ως εξής: εκτόπισμα 1,850t, μήκος 98.4m, πλάτος
10.21m και βύθισμα 2.51m. Είχαν 2 καπνοδόχους, 2 ατμοστρόβιλους Parsons που
κινούσαν 2 έλικες, 3 λέβητες Yarrow, ισχύ 34,000shp και μέγιστη ταχύτητα
36kts. Τα πυροβόλα τους αγοράστηκαν από τη Γερμανία με καπνό και σταφίδες
(!) ήτοι μέσω clearing (σημ. 20), και τοποθετήθηκαν στο ναύσταθμο της
Σαλαμίνας. Οι Γερμανοί δεν ήθελαν να δείξουν τα τελευταία επιτεύγματά τους
στους Βρετανούς. Τα πυροβόλα λοιπόν αυτά ήταν 4 Krupp των 5in, 4
αντιαεροπορικά των 37mm και 2 τετραπλά των .5in. Έφεραν ακόμα 2 τετραπλούς
τορπιλοσωλήνες των 21in, δύο εκτοξευτές βομβών βάθους καθώς και σύστημα
άφεσης τέτοιων βομβών.
Ήταν τα ισχυρότερα πλοία που διέθετε εκείνη την εποχή το Ελληνικό Ναυτικό.
Η δράση τους κατά τον Ελληνο-ιταλικό πόλεμο ήταν ανάλογη. Δυστυχώς αυτή του
Βασιλεύς Γεώργιος διακόπηκε άδοξα τον Απρίλιο του 1941. Στις 14 εκείνου του
μήνα ήταν αγκυροβολημένο στον όρμο του Σοφικού. Το είδε ένα Ju.88 και του
επιτέθηκε. Οι βόμβες που του έριξε δεν το βρήκαν, έπεσαν όμως πολύ κοντά
του. Αυτό δημιούργησε διαρροή στην αριστερή πλευρά του πλοίου και κλίση
30®. Σε αυτή την άθλια κατάσταση το πλοίο κατάφερε να φτάσει στο Ναύσταθμο.
Στη δεξαμενή που μπήκε αμέσως διαπιστώθηκε ότι οι ζημιές ήταν αδύνατο να
επισκευαστούν με τη Luftwaffe να αλωνίζει στον ουρανό. Έβαλαν τότε
εκρηκτικούς μηχανισμούς τόσο στο πλοίο όσο και την ίδια τη δεξαμενή. Όμως
τα αποτελέσματα της έκρηξης δεν καταστρέψανε κανένα από τα δύο. Ήταν ένα
μεγάλο δώρο προς τους Γερμανούς. Με τη γνωστή τους μεθοδικότητα επισκεύασαν
και τα δύο. Το αντιτορπιλικό ονομάστηκε ZG3 Hermes και άρχισε να επιχειρεί
τον Αύγουστο του 1942. Στις 16 Νοεμβρίου εκείνης της χρονιάς θα είναι
επικεφαλής των πλοίων που βύθισαν το υποβρύχιο Τρίτων στο στενό του
Κάβο-Ντόρο. Οι ηλιθιότητες που έγιναν τον Απρίλιο του 1941 πληρώθηκαν πολύ
ακριβά. Τελικά το ZG3 Hermes και τέως Βασιλεύς Γεώργιος θα χτυπηθεί από
βόμβες στα ανοιχτά της Τυνησίας τον Απρίλιο του 1943. Λίγες μέρες αργότερα,
στις 7 Μαΐου οι Γερμανοί θα προκαλέσουν τη βύθισή του κοντά στο ακρωτήριο
Bon της Τυνησίας.
Στο εντελώς άλλο άκρο βρίσκεται η ιστορία του Βασίλισσα Όλγα. Δεν είναι
καθόλου υπερβολή να ειπωθεί ότι στην ιστορία αυτού του πλοίου συμπυκνώνεται
η ιστορία του Ελληνικού Ναυτικού κατά τον Β'Π.Π (σημ. 21). Εδώ να πούμε πως
την περίοδο Νοέμβριος-Δεκέμβριος 1941 έκανε επισκευές/μετατροπές στην
Ινδία. Αφαιρέθηκε το πρυμνιό πυροβόλο των 5in και στη θέση του μπήκε 1
αντιαεροπορικό των 3in , 6 των 20mm και 10 Hotchkiss των 303. Ακόμα του
αφαιρέθηκε μια (η πίσω) συστοιχία τορπιλοσωλήνων και προστέθηκε συσκευή
ASDIC (σημ. 22).
Και το Βασίλισσα Όλγα έπεσε θύμα των Ju.88. Ήταν 09.58 της Κυριακής 25
Σεπτεμβρίου 1943 και το αντιτορπιλικό είχε αγκυροβολήσει στο Λακκί της
Λέρου. Την ώρα εκείνη επιτέθηκαν 24 αεροπλάνα σε τρία κύματα. Κάθε κύμα
αποτελούσαν δύο σμήνη και κάθε σμήνος 4 Ju.88. Όσο έμπειρο και αν ήταν το
πλήρωμα, δεν μπόρεσε να αποκρούσει τα εχθρικά πυρά που ήταν καταιγιστικά.
Όλα τελείωσαν στις 10.11. Το Βασίλισσα Όλγα συμπαρέσυρε στον υγρό του τάφο
64 άτομα, μαζί με τον κυβερνήτη του, Πλωτάρχη Γρηγόριο Μπλέσσα. Αλλοι 6
πέθαναν από τα τραύματά τους στο ιταλικό νοσοκομείο της Λέρου. Ο θρύλος
όμως του Όλγα δεν πέθανε ούτε και όταν έκοψαν και πούλησαν το βυθισμένο
σκάφος του για παλιοσίδερα...
Στη συμφωνία για τη ναυπήγηση των δύο προηγουμένων αντιτορπιλικών υπήρχε
και όρος να ναυπηγηθούν στην Ελλάδα και άλλα δύο όμοια. Θα τα ονόμαζαν
Βασιλεύς Κωνσταντίνος και Βασίλισσα Σοφία. Ναυπηγεία βέβαια στην Ελλάδα δεν
υπήρχαν, έτσι ξεκίνησαν να δημιουργηθούν τέτοια στον Σκαραμαγκά, εκεί όπου
είναι και σήμερα. Ο πόλεμος δεν επέτρεψε την υλοποίηση αυτών των σχεδίων.
Τα δύο αυτά αντιτορπιλικά έμειναν για πάντα στα χαρτιά.
Στα χρόνια του πολέμου θα αρχίσουν να παραχωρούνται στην Ελλάδα
αντιτορπιλικά του Royal Navy. Στο Ναυτικό μας δινόταν η «νομή», ενώ την
«υψηλή κυριότητα» διατηρούσε η M. Βρετανία. Πρακτικά αυτό σήμαινε ότι, όταν
η Ελλάδα θα παρόπλιζε αυτά τα πλοία και θα πουλιόνταν σαν παλιοσίδερα, τα
χρήματα θα τα έπαιρνε η Μ. Βρετανία. Πράγμα το οποίο και έγινε. Το 1942 μας
παραχωρήθηκαν 1 αντιτορπιλικό τύπου Hunt II και 4 τύπου Hunt III. Μάλιστα
τα χαρακτήριζαν ως «αντιτορπιλικά συνοδείας». Το πρώτο ονομάστηκε
Θεμιστοκλής, τα άλλα Αδρίας, Κανάρης, Πίνδος και Μιαούλης. Τα Hunt II είχαν
εκτόπισμα 1,050t, μήκος 86.1m, πλάτος 9.6m και βύθισμα 2.36m. Είχαν 1
καπνοδόχο, 2 ατμοστρόβιλους Parsons με ισχύ 19,000shp που κινούσαν 2 έλικες
και έδιναν μέγιστη ταχύτητα 25kts. Τον οπλισμό τους αποτελούσαν 3 διπλά
πυροβόλα των 4in, 1 τετραπλό αντιαεροπορικό pom-pom των 2pdr και 3 των
20mm. Τα Hunt III διαφέρανε μόνο στο εκτόπισμα, ήσαν 1,087t, και ότι έφεραν
2 τορπιλοσωλήνες των 21in.
Πιο γνωστό απ' όλα το Αδρίας. Το πλοίο αυτό πέτυχε ένα μοναδικό κατόρθωμα
στην παγκόσμια ναυτική ιστορία. Στις 22 Οκτωβρίου 1943 έπλεε ανάμεσα στην
Κάλυμνο και την Τουρκία, κοντά δηλαδή στα Ίμια. Τότε χτύπησε σε νάρκη. Αν
και του κόπηκε ολόκληρη η πλώρη ως την υπερκατασκευή της γέφυρας, ο
κυβερνήτης του Αντιπλοίαρχος Ιωάννης Τούμπας τραυματισμένος και ο ίδιος,
κατάφερε να το προσαράξει στον απέναντι όρμο του Gumusluk. Εκεί, αφού
έθαψαν τους 21 νεκρούς τους, ο κυβερνήτης και το πλήρωμα επισκεύασαν με τα
ελάχιστα μέσα που είχαν το πλοίο τους. Αφησαν το Gumusluk την 1η Δεκεμβρίου
του 1943. Πέντε ημέρες αργότερα έφτασαν στην Αλεξάνδρεια όπου έγιναν δεκτοί
από τα συμμαχικά πλοία μέσα σε μια φρενίτιδα ενθουσιασμού. Όμως το ταξίδι
αυτό του Αδρία, του πλοίου χωρίς πλώρη, δεν ήταν το τελευταίο. Τον επόμενο
χρόνο θα έλθει μαζί με τον υπόλοιπο στόλο στην Ελλάδα! Επειδή ο πόλεμος
τελείωνε και το κόστος της επισκευής ήταν πολύ μεγάλο, το θρυλικό αυτό
καράβι δόθηκε για παλιοσίδερα. Η πλώρη του βρίσκεται ακόμα στα Ίμια.
Το Νοέμβριο του 1943 παραχωρήθηκε ένα ακόμα Hunt II, που πήρε το όνομα
Κρήτη. Οι στασιαστικές κινήσεις που έγιναν στο Ναυτικό, και γενικότερα στις
Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις, αποτέλεσαν αιτία και αφορμή να σταματήσουν οι
παραχωρήσεις νεότευκτων πλοίων. Την άνοιξη του 1944 παραχωρήθηκαν δύο παλιά
αντιτορπιλικά. Το ένα, τύπου «Β», το ονόμασαν Σαλαμίς και το άλλο, τύπου
«Ε», Ναβαρίνον (σημ. 23). Το πρώτο είχε εκτόπισμα 1,360t, μήκος 98.45m,
πλάτος 9.83m και βύθισμα 2.59m. Είχε 2 ατμοστρόβιλους Parsons των 34,000
shp που κινούσαν 2 έλικες με μέγιστη ταχύτητα 35kts. Έφερε 4 πυροβόλα των
4.7in, 1 αντιαεροπορικό των 3in και 4 των 20mm. Ακόμα είχε 2 τετραπλούς
τορπιλοσωλήνες των 21in. Το εκτόπισμα του Ναβαρίνον ήταν 1,375t, το μήκος
100.28, το πλάτος 10.13 και το βύθισμα 2.59m. Τον οπλισμό τους αποτελούσαν
4 πυροβόλα των 4.7in, 2 τετραπλά αντιαεροπορικά των .5in και 2 τετραπλούς
τορπιλοσωλήνες των 21in. Το Σαλαμίς επιστράφηκε το 1951 και το Ναβαρίνον το
1959.
Το 1946 παραχωρήθηκαν από τη M. Βρετανία 3 αντιτορπιλικά. Ήταν 1 Hunt II,
το Αιγαίον, και 2 Hunt III, το Αστιγξ (σημ. 24) και το Αδρίας. Θα
αποσυρθούν από την ενεργό δράση και θα παροπλιστούν αντίστοιχα το 1959,1961
και 1961.
Πέντε χρόνια αργότερα θα σημειωθεί η μεγάλη στροφή στα ελληνικά
αντιτορπιλικά. Τη χρονιά εκείνη θα παραδοθούν στην Ελλάδα 6 αντιτορπιλικά
από τις Η.Π.Α. Τα 2 ήταν τύπου Benson-Livermore. Τα υπόλοιπα 4
χαρακτηρίζονταν ως «αντιτορπιλικά συνοδείας» και ήταν τύπου Cannon. Πριν
όμως πούμε οτιδήποτε για τα πλοία αυτά, να πούμε δύο λόγια για τον τύπο
Benson-Livermore. Με την ονομασία αυτή χαρακτηριζόταν στο US Navy 96
αντιτορπιλικά. Τα πρώτα 32 ήταν Benson, ενώ τα υπόλοιπα 64 Livermore. Αν
και μεταξύ τους υπήρχαν μικρές διαφορές, εντούτοις οι Αμερικανοί θεωρούσαν
ότι υπήρχε ένας τύπος, ο Benson-Livermore. Αργότερα ο τύπος ονομάστηκε
Gleaves από το παλαιότερο πλοίο του τύπου που είχε μείνει στο US Navy. Στον
κατάλογο που υπάρχει στο τέλος του άρθρου για τα ελληνικά χρησιμοποιήσαμε
την ονομασία βόμβες βάθους και όλμους Hedgehog. /Gleaves για μα μην
μπερδεύεται ο αναγνώστης. Αν θέλουμε πάντως να είμαστε απολύτως ακριβείς,
θα πρέπει να πούμε ότι αυτά τα δύο ελληνικά αντιτορπιλικά ήταν τύπου
Livermore.
Τα ονόματα που τους δόθηκαν ήταν Δόξα και Νίκη και τα στοιχεία τους ως
εξής: εκτόπισμα 1,639/2,572t, μήκος 16.15m, πλάτος 11m και μήκος 3.12m.
Είχαν ατμολέβητες με ισχύ 50,000shp και μέγιστη ταχύτητα 37kts. Έφεραν 4
πυροβόλα των 5in, 12 (2x4 και 2x2) των 40mm, 1 πενταπλή συστοιχία
τορπιλοσωλήνες των 21in, βόμβες βάθους και όλμους Hedgehog. Τα δύο πλοία
παροπλίστηκαν το 1972.
Τα 4 τύπου Cannon αποτελούν ένα ξεχωριστό κεφάλαιο στην ιστορία του
Ελληνικού Ναυτικού. Πήραν τα ονόματα Αετός, Ιέραξ, Λέων και Πάνθηρ. Τα
πλοία αυτά έχουν το ρεκόρ παραμονής σε υπηρεσία. Τα τρία τελευταία
υπηρέτησαν από το 1951 έως το 1992. 41 ολόκληρα χρόνια! Και βέβαια μόνο σε
θέσεις «λούφας» δε βρέθηκαν. Πέρα από αυτά, το Λέων βρέθηκε μπλεγμένο και
σε μια ιστορία αρρωστημένης (και όχι επιστημονικής) φαντασίας. Όντας το
πρώην USS Eldridge DE173, που κάποιοι εγκέφαλοι το εμπλέξανε στην απάτη που
ονόμασαν «Πείραμα της Φιλαδέλφειας», ακόμα και σήμερα πολλοί το θεωρούν
μυστηριώδες! Φυσικά κανένας από όλους αυτούς όχι δεν επιβιβάστηκε σ' αυτό,
όχι δεν υπηρέτησε σ' αυτό, αλλά ούτε καν το είδε ποτέ του...
Τα Cannon ή Θηρία, όπως τα λέγανε στο Ναυτικό, είχαν τα εξής στοιχεία:
εκτόπισμα 1,240/1,900t, μήκος 93.3m, πλάτος 11.2m και βύθισμα 4.3m. Είχαν 4
μηχανές diesel-electric της General Motors με συνολική ισχύ 6,000bhp που
κινούσαν 2 έλικες και έδιναν μέγιστη ταχύτητα 21kts. Τον οπλισμό τους
αποτελούσαν 3 πυροβόλα των 3in, 3 διπλά των 40mm και 7 διπλά των 20mm.
Έφεραν ακόμη βόμβες βάθους και όλμους Hedgehog. Να σημειώσουμε ότι συχνά τα
αναφέρουν και ως τύπου Bostwick. Ο λόγος είναι ο ίδιος με αυτόν που είπαμε
και στα Benson-Livermore.
Νέα αντιτορπιλικά θα ενταχθούν στο Ναυτικό ύστερα από οκτώ χρόνια. Φυσικά,
όταν λέμε «νέα» δεν εννοούμε καινούρια. Έτσι λοιπόν το 1959 θα παραλάβουμε
3 αντιτορπιλικά από τις Η.Π.Α. Ήταν τύπου Fletcher, όπου να σημειώσουμε ότι
δεν υπάρχουν μπερδέματα ως προς το όνομα του τύπου. Και αυτά πήραν ονόματα
παλιών αντιτορπιλικών. Τα είπαν Ασπίς, Βέλος και Σφενδόνη. Την επόμενη
χρονιά παραδόθηκε και άλλο ένα όμοιο, που ονομάστηκε Λόγχη. Τα Fletcher
υπήρξαν ο πολυπληθέστερος τύπος αντιτορπιλικού που κατασκευάστηκε όχι μόνο
στις Η.Π.Α. αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο. Συνολικά ναυπηγήθηκαν 231. Τα
χαρακτηριστικά τους ήταν: εκτόπισμα 2,100/3,050t, μήκος 114.7m, πλάτος 12m
και βύθισμα 5.5m. Είχαν 4 λέβητες Babcock & Wilcox και 2 ατμοστρόβιλους GE
με ισχύ 60,000shp και μέγιστη ταχύτητα 32kts. Είχαν 4 πυροβόλα των 5in, 3
διπλά των 3in, 1 πενταπλή συστοιχία τορπιλοσωλήνες των 21in, βόμβες βάθους
και όλμους Hedgehog.
Το 1962 προστέθηκαν άλλα 2 Fletcher στη δύναμη του Στόλου, πήραν τα ονόματα
Θύελλα και Ναβαρίνον. Τα πλοία αυτά διαφέρανε από τα άλλα του τύπου τους
στον οπλισμό. Είχαν 5 πυροβόλα των 5in, 2 τετραπλά και 1 διπλό των 40mm,
ενώ δεν είχαν τορπιλοσωλήνες. Στα μέσα της δεκαετίας του '70 έγιναν κάποιες
βελτιώσεις στον οπλισμό τους. Προστέθηκαν 2 τριπλές συστοιχίες
τορπιλοσωλήνες των 324mm Μκ32. Και στα τέσσερα πρώτα 2 Browning των 12.7mm.
Το 1971 έρχεται ένας καινούριος τύπος. Ο Gearing FRAM II. Τα Gearing ήταν
οι διάδοχοι των Fletcher στo US Navy. Όσο για αυτό το FRAM δεν ήταν άλλο
από τα αρχικά των λέξεων Fleet Rehabiliation And Modernazation, δηλαδή
Αναβάθμιση Και Εκσυγχρονισμός του Στόλου. Το πρόγραμμα αυτό εφαρμόστηκε
στους τύπους Gearing και Allen M. Sumner, σε δύο βαθμίδες, την I και την
ΙΙ, από το 1961 έως και το 1963. Η FRAM I ήταν πιο εκτεταμένη και έγιναν 79
πλοία, όλα Gearing, ενώ FRAM II 52 και των δύο τύπων. Αυτό λοιπόν το πλοίο
πήρε το όνομα Θεμιστοκλής. Την ίδια χρονιά ακολούθησε ένα ακόμα αλλά Allen
M. Sumner FRAM II, που το είπαν Μιαούλης. Το πρώτο Gearing FRAM I έφτασε το
1972 και το έλεγαν Κανάρης. Ακολούθησαν το 1973 του Κουντουριώτης και το
Σαχτούρης. Το 1977 έφτασε το Τομπάζης και το 1980 ακόμα 2 Gearing FRAM I.
Το ένα εντάχθηκε στον Στόλο με το όνομα Αποστόλης. Το άλλο χρησιμοποιήθηκε
ως πηγή ανταλλακτικών. Το ίδιο συνέβη και το 1981. Από τα 2 Gearing FRAM I
το ένα πήρε το όνομα Κριεζής ενώ το άλλο έγινε ανταλλακτικά. Αυτά ήταν και
τα τελευταία Gearing FRAM I που πήρε το Ναυτικό.
Να δούμε όμως τα στοιχεία τους. Και πρώτα του Μιαούλης: εκτόπισμα
2,200/3,320t, μήκος 114.8m, πλάτος 12.4m και βύθισμα 5.8m. Είχε 4 λέβητες
Babcock & Wilcox, 2 στροβίλους που έδιναν ισχύ 60,000shp και μέγιστη
ταχύτητα 34kts. Τα όπλα του ήταν 3 διπλά πυροβόλα των 5in, 2 Rheinmetal των
20mm, 2 των 12.7mm, 2 τριπλούς τορπιλοσωλήνες Mk 32 και όλμους Hedgehog.
Στα Gearing είχαμε εκτόπισμα 2,425/3,500t, μήκος 119m, πλάτος 12.6m και
βύθισμα 5.8m. Είχαν 2 ατμοστρόβιλους Westinghouse και 4 λέβητες Babcock &
Wilcox με ισχύ 60,000shp και μέγιστη ταχύτητα 32kts. Στον οπλισμό υπήρχε
μεγάλη ποικιλία. Τα τελευταία χρόνια πριν παροπλιστούν έφεραν: το
Θεμιστοκλής 3 διπλά πυροβόλα των 5in, 4 Rheinmetal των 20mm και όλμους
Hedgehog. Τα Κανάρης, Κουντουριώτης, Σαχτούρης και Τομπάζης 2 διπλά
πυροβόλα των 5in, εκτοξευτή ASROC Mk 112, 4 Harpoon και 1 πυροβόλο OTO
Melara των 3in. Τα Αποστόλης και Κριεζής είχαν επιπλέον 1 Bofors των 40mm.
Όλα έφεραν 2 τριπλούς τορπιλοσωλήνες Mk 32 και ράγες για άφεση βομβών
βάθους.
Το 1976 παραχωρήθηκε από την τότε Δυτική Γερμανία μία φρεγάτα τύπου Rhein.
Ήταν η πρώτη φρεγάτα που έμπαινε σε υπηρεσία στο Ελληνικό Ναυτικό. Πήρε το
όνομα Αιγαίον και χρησιμοποιήθηκε ως αντιτορπιλικό συνοδείας. Το εκτόπισμά
του ήταν 2,370/2.740t, το μήκος 98.18m, το πλάτος 11.8m και το βύθισμα
3.9m. Είχε 6 μηχανές diesel 16κύλινδρες Maybach με ισχύ 12,600shp και
μέγιστη ταχύτητα 20.5kts. Έφερε δύο πυροβόλα των 100mm και 4 Bofors των
40mm. Είχε ακόμα τη δυνατότητα να ποντίζει έως και 70 νάρκες. Παροπλίστηκε
το 1991.
Το 1981 φτάνει στην Ελλάδα η πρώτη φρεγάτα τύπου Kortenaer ή Standard ή και
απλώς S. φέρει το όνομα Έλλη και σηματοδοτεί την είσοδο του Ναυτικού στη
σύγχρονη εποχή. Όμως εδώ πρέπει να σταματήσουμε. Για τις φρεγάτες και τα
αντιτορπιλικά που υπηρετούν σήμερα στο Ναυτικό έχουμε γράψει επανειλημμένα,
γράφουμε σ' αυτό το τεύχος σε άλλες σελίδες και σίγουρα θα μας απασχολήσουν
στο μέλλον. Τα τεχνικά του χαρακτηριστικά, μαζί με ένα σωρό άλλα χρήσιμα
στοιχεία υπάρχουν στο ειδικό τεύχος της «Π»: Ισορροπία Δυνάμεων 1997-1998.
Το μόνο που μπορούμε να προσθέσουμε είναι ότι τόσο τα πλοία που απαρτίζουν
τη Διοίκηση Αντιτορπιλικών όσο και οι άνθρωποι που υπηρετούν σε αυτά, είναι
έτοιμοι να φέρουν την αποστολή τους σε αίσιο πέρας, οποτεδήποτε τους
ζητηθεί


ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
1. Fiume = Η ιταλική ονομασία της πόλης της ΒΑ Αδριατικής που σήμερα ανήκει
στην Κροατία και λέγεται Rijeka (Ριγιέκα).
2. Ελληνική απόδοση της γαλλικής λέξης torpille (τορπίιγ), ταυτόσημης με
την αγγλική torpedo (τορπίντο). Ονομασία είδους σελαχιού που ζει και στις
ελληνικές θάλασσες και το λέμε: Μουδιάστρα.
3. Κατά λέξη σημαίνει Ναυαρχείο. Πιο ορθά όμως θα πρέπει να το μεταφράζουμε
ως «Υπουργείο Ναυτικών», αφού είχε τέτοιες αρμοδιότητες και δεν ήταν ένας
απλός διοικητικός οργανισμός.
4. Μικρή πόλη και λιμάνι του Kent στο σημείο όπου ενώνονται οι ποταμόκολποι
του Thames (ο Τάμεσης είναι αυτός) και του Medway.
5. HMS Destroyers. Lieut. Commander P.K.Kemp. Herbert Jenkins. London 1956.
Σελ.15.
6. Για τα ελληνικά τορπιλοβόλα, τορπιλακάτους και πυραυλακάτους, βλέπε:
ΠΤΗΣΗ τ.143, Φεβ. '97, σελ. 42-46 και ένθετο σελ. 10-19
7. Ο όρος δεν μπορεί να αποδοθεί μονολεκτικά στα ελληνικά. Περιγραφικά θα
μπορούσαμε να τον πούμε: «Αυτό που πιάνει τορπιλοβόλα». Πιο ελεύθερα θα
μπορούσαμε να το πούμε: «Κυνηγός τορπιλοβόλων».
8. HMS Αρχικά των λέξεων Her Μajesty's Ship που στα δικά μας σημαίνει
«Πλοίον της Αυτής Μεγαλειότητος» ή, όπως λέγαμε και τα ελληνικά πολεμικά,
«Βασιλικό Πλοίο».
Rattlesnake, ως γνωστόν, είναι ο κροταλίας.
9. John Arbuthnot Fisher, 1ος Βαρόνος του Kilverstone. (1841-1920).
Βρετανός Ναύαρχος. Προσωπικότητα όχι μόνο του Royal Navy αλλά και της
παγκόσμιας ναυτικής ιστορίας. Έγινε γνωστός το 1904 όντας επικεφαλής του
Βρετανικού Ναυτικού (First Sea Lord), καθιέρωσε τα Dreadnought. Από τη θέση
αυτή παραιτήθηκε το 1910. Επανήλθε το 1914 για να αποστρατευθεί το 1915
μετά την αποτυχία της εκστρατείας στην Καλλίπολη. Το 1892 ήταν Rear Admiral
(Υποναύαρχος) και είχε τη θέση του Third Sea Lord and Controller of the
Royal Navy κάτι σαν «Γενικός Επιθεωρητής του Ναυτικού».
10. Κατά λέξη: «Καταστροφέας τορπιλοβόλων». Αργότερα κράτησαν μόνο το
δεύτερο συνθετικό και έτσι έμεινε να λέγονται Destroyer.
11. Την εποχή εκείνη, τέλη του 19ου αιώνα, οι Βρετανοί θεωρούσαν ως το
μεγάλο τους αντίπαλο τη Γαλλία και όχι τη Γερμανία.
12. Γεώργιος Θεοτόκης (Κέρκυρα 1844 – Αθήνα 1916). Ως υπουργός Ναυτικών,
επί Τρικούπη, παράγγειλε τα θωρηκτά Ύδρα, Σπέτσαι και Ψαρά. Όσες φορές
διατέλεσε Πρωθυπουργός, την περίοδο 1899-1909, προσπάθησε να αναδιοργανώσει
τις Ένοπλες Δυνάμεις. Η μετριοπάθεια και η διαλλακτικότητά του σε συνδυασμό
με τη νωχέλεια των αντιδράσεών του αποτέλεσαν τις κυριότερες αιτίες να μην
προχωρήσει στις ριζικές λύσεις που απαιτούσαν τα προβλήματα της εποχής.
13. Κωνσταντίνος Τρικούπης (Μεσολόγγι 1857 – Αθήνα 1922). Ξάδελφος του
Χαρίλαου Τρικούπη. Αντισυνταγματάρχης του πυροβολικού. Παραιτήθηκε μετά τον
πόλεμο του 1897 και πολιτεύθηκε. Η συμβολή του στην αναδιοργάνωση και
ενίσχυση του Ναυτικού υπήρξε σημαντικότατη. Αυτός ίδρυσε το Ταμείον Εθνικού
Στόλου και παράγγειλε πολλά πολεμικά πλοία.
14. Πρόκειται για την πολωνική πόλη Szczecin (Στσέτσιν), που ως το 1945
ανήκε στη Γερμανία και λεγόταν Stettin (Στέτιν). Η εξελληνισμένη της
ονομασία είναι Στετίνο.
15. Συνοικία του Α. Λονδίνου πάνω στον Τάμεση και απέναντι από το
Γκρίνουϊτς (Greenwich) με το πασίγνωστο Ναυτικό Μουσείο και το
Αστεροσκοπείο.
16. Συχνά κατηγορούμε, και όχι άδικα, τα σημερινά ΜΜΕ για αλόγιστη χρήση
ξένων όρων. Και αυτά όμως εκείνης της εποχής δεν πήγαιναν πίσω. Τον όρο
«Scouts» που χρησιμοποίησε ο Fournier όλοι τον αντέγραψαν αμετάφραστο. Ο
όρος «Ανιχνευτικά» θα ακουστεί πρώτη φορά κατά τους Βαλκανικούς.
17. Αποτελούσε παράδοση στο Γερμανικό Ναυτικό, έως πρόσφατα, τα
αντιτορπιλικά να μην έχουν όνομα αλλά κωδικό.
18. Ο απόπλους των δύο αυτών πλοίων από το Στετίνο και το ταξίδι τους ως
την Ελλάδα, είναι πολύ ενδιαφέρουσα περιπέτεια που αξίζει να αφηγηθούμε.
Όμως αυτό δεν μπορεί να γίνει εδώ. Σίγουρα θα έχουμε την ευκαιρία στο άμεσο
μέλλον.
19. Μην το ψάχνετε. Πρόκειται για το Αλγέρι, όπου αργότερα έδρασε και η
γνωστή, λόγω άσματος, Μπουμπού, που ήταν υπαρκτό πρόσωπο.
20. Διαδικασία εμπορίου μεταξύ των κρατών όπου γίνεται ανταλλαγή προϊόντων
και δεν υπάρχουν τραπεζικές χρεοπιστώσεις ή μεταφορές χρημάτων. Μάλλον
πρωτόγονη μέθοδος που εγκαταλείφθηκε από την Ελλάδα με την είσοδό της στην
E.O.K. Ο όρος ελληνικά λέγεται «συμψηφισμός».
21. Η ιστορία του πλοίου αυτού έχει δοθεί θαυμάσια από τον Ναύαρχο
Κωνσταντίνο Μεταλληνό στο βιβλίο του: «Βασίλισσα Όλγα». Ένα αντιτορπιλικό
στη δίνη του πολέμου. Έκδοση του Ναυτικού Μουσείου της Ελλάδας. Αθήνα 1966.
22. Αρκτικόλεξο προερχόμενο από τις: Allied Submarine Devices Investigation
Committee, που θα το λέγαμε Συμμαχική Επιτροπή για Συσκευές Έρευνας
Υποβρυχίων. Πάντως ΣΕΣΕΥ δεν το είπαμε ποτέ.
23. Ως πρόσφατα τα πλοία με αυτό το όνομα αναγράφονταν, λανθασμένα,
Ναυαρίνον. Η τάξη «αποκαταστάθηκε» το 1995 με την ομώνυμη φρεγάτα τύπου
Kortenaer.
24. Το όνομα αυτό δόθηκε για να τιμηθεί ο Φιλέλληνας Franc Abney Hastings
(1794-1828) κυβερνήτης της Καρτερίας, που είναι θαμμένος στον Πόρο, ενώ η
καρδιά του έχει ταφεί στην αγγλικανική εκκλησία της Αθήνας.

ΛΕΖΑΝΔΑΙ

1. Το Νίκη σε επιχρωματισμένη cart-postale της εποχής των Βαλκανικών
Πολέμων.
2. Το Νίκη στο Stettin αμέσως μετά την παράδοσή του.
3. Το Νίκη(D63), στα μέσα της δεκαετίας του '50.
4. Το Βέλος γύρω στο 1930. Στο βάθος διακρίνεται ένα θηρίο.
5. Διαφημιστική αφίσα του 1906 με παράσταση του Νίκη.
6. Το Βασιλεύς Γεώργιος(D14) κατά τις δοκιμές του. Τα πυροβόλα του λείπουν.
7. Το Αιγαίον (D11), με το πλήρωμά του ‘εις τάξιν απάρσεως'
8. Το Αιγαίον (D03) φτάνει στο Ναύσταθμο Σαλαμίνας.
9. Το Θεμιστοκλής(D210) αμέσως μετά την παραλαβή του.
10. Μάρτιος του 1974. Το Κουντουριώτης (D213), φτάνει στο Ναύσταθμο
Σαλαμίνας.
11. Το Κεραυνός στον Μούδρο, λίγο μετά τη ναυμαχία της Λήμνου.
12. Το Ασπίς (D06), δεξιά, και το Ναβαρίνον (D63) σε κάποια άσκηση το 1970.
13. Το Σφενδόνη (D85) αρχές τις δεκαετίας του '70. Προσέξτε τη γέφυρά του.
14. Το Μιαούλης (D211) το 1977.
15. Το Ναβαρίνον (D63) το 1964. Διακρίνεται καθαρά το πέμπτο πυροβόλο των
5in.
16. Διαφημιστική αφίσα του 1908, για το Λαχείον υπέρ του Εθνικού Στόλου.
17. Το Σπέτσαι (D83) και στο βάθος το Ψαρά (D98) το 1937.
18. Το Ιέραξ, σημαιοστολισμένο, στη Σμύρνη το 1920.
19. Το Λέων (D54) το 1960. Τότε δεν είχε «μυστήριο», οι φαντασιώσεις του
«πειράματος της Φιλαδέλφειας» δεν ήταν γνωστές.
20. Το Σαλαμίς(D23) το 1945.
21. Το Αδρίας το 1950.
22. Το Ιέραξ(D36) στις αρχές της δεκαετίας του '30.
23. Το Ναβαρίνον(D63) το 1950.
24. Το Όλγα (D15) με παραλλαγή το Νοέμβριο του 1940.
25. Ίσως η μοναδική φωτογραφία του Όλγα που το δείχνει ολόκληρο μετά τη
μετασκευή του.
26. Το Αδρίας καθώς πλησιάζει στην Αλεξάνδρεια.